Twente wil voorbeeld stellen bij bestrijding criminele zorgbureaus: 'Maak van deze regio landelijke proeftuin'

Twente moet een landelijk voorbeeld worden bij de bestrijding van criminele zorgbureaus. Dat stelt regionaal portefeuillehouder Aanpak Zorgfraude Eugène van Mierlo. Nu nog hebben criminele zorgondernemers vanwege onder meer privacywetgeving vaak vrij spel. De Almelose wethouder wil daar paal en perk aan stellen en vraagt om steun vanuit Den Haag. "Maak van Twente een proeftuin voor de rest van ons land." Intussen wordt het veelbesproken barrièremodel - waarbij Twentse gemeenten zorgbureaus pas achteraf op betrouwbaarheid screenen - de komende tijd nog eens kritisch tegen het licht gehouden.

Het probleem rond de criminele zorgbureaus is nog veel groter dan verwacht, zo blijkt uit onderzoek. De georganiseerde misdaad heeft heel duidelijk de zorgsector ontdekt als buitenkansje om een lucratieve slag te kunnen slaan. Vooral omdat met zorgsubsidies vaak vele tonnen zijn gemoeid.

De Almelose wethouder en regionaal portefeuillehouder Eugene van Mierlo (Foto: Rikkert Harink)
De Almelose wethouder en regionaal portefeuillehouder Eugene van Mierlo (Foto: Rikkert Harink)

Intussen hebben meerdere raadsfracties opheldering geëist over de situatie in hun eigen gemeente. Daarbij gaat het onder meer om de PVV Almelo en in Enschede de Groep Versteeg, de SP en Groen Links.

Hennepwereld

Zoals RTV Oost afgelopen vrijdag meldde, zijn het vooral drugscriminelen die op de zorgmarkt aan de slag gaan. Deze groep malafide zorgondernemers heeft vooral een link met de hennepwereld. Daarbij deinzen ze er niet voor terug om kwetsbare cliënten in te zetten als hennepknippers.

Maar ook houden ze zich bezig met criminele praktijken als mensensmokkel, wapenbezit en -handel, illegaal gokken en witwassen van criminele winsten. In één geval werd zelfs een 18-jarige verstandelijk beperkte vrouw als prostituee aan het werk gezet.

De pakkans is laag
Onderzoekster Carla Vianen (IKZ)

Kip en ei-effect

Met name sinds 2015 - het jaar waarin de overheid bepaalde zorgtaken bij gemeenten neerlegde - heeft het fenomeen zorgfraude een enorme vlucht genomen. In dit nieuwste onderzoek werd onder meer gekeken naar het kip en het ei-effect.

"Waren het zorgondernemers die de criminaliteit zijn ingegleden? Of juist criminelen die zich op de zorgmarkt begeven? En dan blijkt toch dat laatste het geval", aldus onderzoekster Carla Vianen van het Informatie Knooppunt Zorgfraude (IKZ), een landelijke organisatie die speciaal in het leven is geroepen om fraude in de zorg te bestrijden. Het IKZ voerde het onderzoek uit samen met het Regionaal Informatie en Expertisecentrum (RIEC) Oost-Nederland.

Gevolgen tweeledig

De gevolgen van de zorgfraude zijn tweeledig: niet alleen vloeien vaak tonnen aan zorggeld in de zakken van criminelen, tegelijkertijd blijven kwetsbare cliënten verstoken van de zorg waar ze juist zo om zitten te springen.

Volgens de onderzoekers zijn er meerdere redenen, waarom criminelen juist de zorgmarkt op gaan. Zo is het betrekkelijk eenvoudig een zorgbureau op te richten, terwijl het toezicht en de opsporing van misstanden nog in de kinderschoenen staan. "De pakkans is dus laag", aldus onderzoekster Vianen.

Lucratief

Tegelijk is zorgfraude uiterst lucratief en zijn de cliënten, via wie de subsidies kunnen worden opgestreken, vaak eenvoudig te manipuleren. "Van hen kan gemakkelijk misbruik gemaakt worden", licht onderzoekster Carla Vianen toe.

Zoals afgelopen vrijdag gemeld, gaan 'zorgcriminelen' vaak heel gestructureerd te werk. Ze tuigen een wirwar van bedrijfjes op, waarin geldstromen in rap tempo worden rondgepompt. Dergelijke financiële doolhoven maken het voor opsporingsinstanties extra moeilijk.

Gegevens uitwisselen

De huidige regelgeving maakt de bestrijding ervan gecompliceerd. Zo mogen gemeenten, wanneer ze op verdachte situaties stuiten, vanwege de huidige privacywetgeving geen gegevens met elkaar uitwisselen.

"Van hen kan gemakkelijk misbruik gemaakt worden",
Onderzoekster Carla Vianen over cliënten van zorgbureaus

In het vrijdag gepresenteerde onderzoek zijn in totaal 22 verdachte Twentse zorgbureaus uitgebreid onder de loep genomen. Volgens de onderzoekers van het IKT is bewust voor Twente gekozen, omdat het probleem in deze regio reeds volop de aandacht heeft. In tegenstelling tot veel andere regio's, waar zorgfraude meestal geen speerpunt vormt van beleid.

Oorlog verklaard

De Almelose wethouder Eugène van Mierlo (CDA) is portefeuillehouder Aanpak Zorgfraude voor de regio Twente. Hij zou graag zien dat vanuit Den Haag extra steun komt: onder meer door gemeenten te facilitairen dat ze bepaalde gegevens toch mogen uitwisselen.

Koste wat kost voorkomen dat zorgsubsidies in de zakken vloeien van criminelenK
Eugène van Mierlo, portefeuillehouder Aanpak Zorgfraude

Van Mierlo is iemand die de confrontatie met malafide zorgaanbieders bepaald niet schuwt. Sterker, hij heeft zorgfraudeurs de oorlog verklaard. "Omdat dit zorggeld terecht moet komen bij de mensen die er recht op hebben: vaak hele kwetsbare mensen. Als overheid moeten we dan ook koste wat kost voorkomen dat zorgsubsidies in de zakken vloeien van criminelen. Dat toont dit nieuwste onderzoek maar weer eens aan."

Als wethouder van Almelo heeft hij in het verleden al meermalen proefprocessen gevoerd tegen verdachte zorgondernemers. Met dergelijke rechtszaken wil hij rechterlijke principe-uitspraken uitlokken, die dan in toekomstige gevallen een juridisch handvat kunnen bieden om dubieuze zorgbureaus aan te kunnen pakken.

Proeftuin

De wethouder zou hier ook op regionaal niveau meer werk van willen maken. "Dit zijn echter processen die heel veel tijd, energie en mankracht kosten. Uiterst kostbaar dus. Het zou mooi zijn als Den Haag daarin wat voor de regio Twente kan betekenen. Ook in financieel opzicht."

"We hebben in Twente al meer oog voor dubieuze zorgbureaus. En willen nu ook best pionieren hoe we zorgfraude op doeltreffende wijze kunnen bestrijden. Maar daarbij hebben we wel steun nodig vanuit de overheid. Maak van Twente een proeftuin voor de rest van ons land."

Voorkomen beter dan genezen...

In hun aanbevelingen over bestrijding van zorgfraude zeggen de onderzoekers dat voorkomen beter is dan genezen. "Preventie dus. Controle vooraf, aan de poort zoals dat heet", aldus Carla Vianen.

"Als zich een zorgaanbieder aanmeldt, moet die vooraf worden gecontroleerd of dit wel een goede partij is. Daarin moet veel meer samengewerkt worden door diverse partijen om dit in beeld te krijgen." Al erkent de onderzoekster dat de huidige privacywetgeving en -regels dit juist vaak onmogelijk maakt.

Barrièremodel

Tegelijk noemen de onderzoekers ook het barrièremodel als een van de methoden om de zorgfraude aan te pakken. Dit is een methode die de meeste gemeenten in Twente hanteren. Daarbij komt het er op neer dat zorgaanbieders eerst een contract krijgen en daarna pas uitvoeriger worden gescreend.

Nadeel ervan is dat - wanneer naderhand blijkt dat een zorgbureau niet bonafide is - gemeenten lastig weer van contractuele verplichtingen af kunnen komen en het al helemaal een crime is om reeds verstrekte zorgsubsidies weer terug te vorderen.
Hierover lopen momenteel meerdere langslepende juridische procedures.

Als zich een zorgaanbieder aanmeldt, moet die vooraf worden gecontroleerd of dit wel een goede partij is
Onderzoekster Carla Vianen

Ook demissionair minister De Jonge (VWS) plaatste al eens kritische kanttekeningen bij deze controle achteraf.

Andere aanpak

De gemeenten Almelo en Hof van Twente hebben het barrièremodel intussen vaarwel gezegd en controleren zorgaanbieders vooraf. De gemeente Tubbergen overweegt ook die aanpak.

Kritisch beoordeeld

Wethouder Van Mierlo gaat binnenkort om de tafel met Rob Christenhusz, wethouder in Oldenzaal en op regionaal niveau eveneens betrokken bij de bestrijding van zorgfraude. Daarbij wordt onder meer het barrièremodel nog eens kritisch tegen het licht gehouden.

Christenhusz was altijd warm pleitbezorger van dit barrièremodel. Als volgens hem blijkt dat deze aanpak niet volstaat, acht hij de kans niet uitgesloten dat ook de overige Twentse gemeenten de zorgaanbieders voortaan vooraf gaan controleren.

Deel dit artikel: