Documentaire vuurwerkramp niet aangepast na overlijden oud-burgemeester Mans

Waarom werd de overheid na de vuurwerkramp niet vervolgd? Het is de centrale vraag in de documentaire 'De Waarheid'. De toenmalige hoofdofficier wilde graag de gemeente aanklagen, maar werd weerhouden door de topman van het Openbaar Ministerie, die voorzag dat een strafzaak tegen de gemeente zou mislukken.

Een van de hoofdpersonen in de documentaire is oud-burgemeester van Enschede Jan Mans. Hij was burgemeester ten tijde van de vuurwerkramp. Mans overleed vrijdag op 80-jarige leeftijd, net nadat de documentaire af was. De maker van de documentaire, Pieter Fleury, heeft Mans de week voor z'n overlijden nog gesproken. "Ik had de film nog graag samen met hem bekeken. Maar ik ben blij dat hij de film nog heeft gezien, en hij was er tevreden mee." Mans vertelt in de film over schuld en verantwoordelijkheid. Verantwoordelijkheid voelde Mans wel, maar schuld niet, zo zegt hij in de film.

Kansloos

De gemeente Enschede had voor de vuurwerkramp in 2000 eigenlijk vervolgd moeten worden, vindt toenmalig hoofdofficier van justitie Roelof Jan Manschot. Maar hij liet zich overtuigen door zijn meerdere dat dat kansloos was. „Het voelt niet goed”, zegt hij nu in de Teledoc De Waarheid. Maar hij kon niet anders vanwege het zogeheten 'Pikmeerarrest', dat er voor zorgde dat ambtenaren die fouten maakte strafrechtelijke 'immuniteit' kregen, dus niet vervolgd worden.

Verantwoordelijkheid en schuld

Hij zegt dat in de documentaire van Pieter Fleury, die daarmee wil laten zien hoe het zit met 'verantwoordelijkheid' en 'schuld'. De verantwoordelijkheid voor de ramp ligt bij velen, zo blijkt uit de documentaire; bij gemeenteambtenaren die niet hebben opgelet tijdens vergunningverlening en handhaving, bij rijksambtenaren die steken lieten vallen door een rapport over een ongeluk met een vuurwerkfabriek in Culemborg van jaren eerder, niet te delen.

Daarnaast heeft de Enschedese brandweer ook fouten gemaakt tijdens het blussen van de brand. Politiek verantwoordelijken, zoals burgemeester Jan Mans en minister Klaas de Vries van Binnenlandse Zaken, vonden niet dat zij moesten opstappen. Volgens De Vries was de ramp een 'lokale kwestie', en burgemeester Mans achtte zich 'verantwoordelijk' maar niet 'schuldig'.

Pieter Fleury (Foto: )
Pieter Fleury (Foto: )

Jaar bezig geweest

Documentairemaker Pieter Fleury is zeker een jaar bezig geweest met het verhaal. Hij koos voor de vuurwerkramp toen hij een verhaal wilde maken over 'schuld' en verantwoordelijkheid' in de politiek en openbaar bestuur. Fleury: "Ik heb zoals veel mensen een groeiend probleem met mijn wantrouwen in de overheid, ik vind dat de overheid zich meer en meer op afstand stelt. We hadden zo'n mooie wet gekregen, de Wet Openbaarheid bestuur, en in de loop der jaren zie je dat die wet zo wordt ingevuld dat die openbaarheid niet bereikt wordt. Ik vind het zo moeilijk te accepteren dat die transparantie zo laag is de hele tijd."

"Toen kwam dit onderwerp voorbij, iemand maakte mij erop attent dat dit nog steeds een open zaak is, dat er nog steeds heel veel vragen zijn. Toen ben ik erin gedoken en dacht ik 'dit is een heel goed onderwerp om het thema van die transparantie te gaan toetsen'".

'Dat is het gelazer'

Iedereen wilde meewerken aan de documentaire, behalve de brandweer in Enschede. "Ik heb contact gezocht met de brandweer Enschede, en daar ben ik er niet doorheen gekomen", stelt Fleury. "Ik heb het op diverse manieren geprobeerd, onder andere met de hulp van Jan Mans, en het is niet gelukt. En dat vind ik jammer, want natuurlijk is daar heel veel gebeurd, dat snap ik, maar ik denk dat je over die dingen met elkaar moet praten, anders blijft het onzichtbaar, en dan blijven er verdenkingen, dat is het gelazer."

Iemand die wel z'n verhaal vertelde is Nico ten Bosch, hij was verantwoordelijk milieuambtenaar van de gemeente Enschede, die nog drie dagen voor de ramp, woensdag 10 mei 2000, SE Fireworks aan een vergunningscontrole onderwierp. Dat deed hij samen met militairen van het defensie-onderdeel 'Milan', die verstand hadden van vuurwerkopslag. In onderzoek van de commissie Oosting, die de vuurwerkramp onderzocht, bleek dat over de hele linie ambtenaren steken hadden laten vallen. Mede daardoor kon de ramp zich ontwikkelen zoals hij deed.

Verbitterd

Voormalig Fireworks-eigenaar Rudi Bakker en z'n voormalig kompaan Willie Pater zijn als enige veroordeeld voor de vuurwerkramp. Bakker is daarover verbitterd, want zoals ook uit de documentaire blijkt, ook ambtenaren en de brandweer hebben cruciale fouten gemaakt maar zijn niet voor de rechter gebracht, laat staan veroordeeld. Daarnaast is de veroorzaker van het 'eerste vlammetje', de echte oorzaak van de ramp, nooit gevonden.

Fleury:"Filmisch is het een geweldig onderwerp, maar het onderwerp zelf is niet 'leuk', er vielen 23 doden en heel veel gewonden. Mensen hebben veel verloren en ook de ambtenarij heeft veel verloren, er is veel kapot, en in die zin was het natuurlijk niet leuk."

'De Waarheid' is vanavond om 22.15 uur op NPO 2 te zien.

Meer over dit onderwerp:
VUURWERKRAMP ENSCHEDE ENSCHEDE
Deel dit artikel: