Zo belandden tientallen coronavaccins in de prullenbak van een Zwolse huisarts

Zijn bericht op Twitter met een foto van 58 weggegooide coronavaccins deed een boel stof opwaaien. Huisarts Marco Blanker uit Zwolle kon zijn vaccins gisteravond niet kwijt in bovenarmen en zag geen andere optie dan ze in de prullenbak te gooien. Hoe heeft het kunnen komen tot zo'n verspilling van deze schaarse vaccins?

"Er zijn twee dingen misgegaan", legt huisarts Blanker uit in zijn praktijk. "De opkomst was lager dan verwacht én we hadden te veel vaccins voorbereid. Ruim 250 mensen hadden we uitgenodigd, al wisten we wel dat die niet allemaal zouden komen. Een deel had afgebeld en uit de eerste ronde wisten we dat de opkomst niet honderd procent zou zijn. We hadden ingeschat dat de helft zou komen." Maar het werden er nog veel minder. Slechts 73 patiënten kwamen opdagen.

En dat is heel teleurstellend, beaamt de Zwolse huisarts. "Omdat we vaccins dus hebben moeten weggooien, we mogen ze nou eenmaal niet bewaren. Maar het is ook frustrerend dat een groep patiënten zich niet heeft laten vaccineren. Niet omdat ze per se tegen vaccineren zijn, maar omdat ze huiverig zijn voor dit vaccin. Die hadden liever een ander vaccin gekregen, maar dat wordt hen niet aangeboden."

Flacons

Maar waarom moesten de overgebleven vaccins dan in de prullenbak belanden? Dat heeft ermee te maken dat het vaccin in een flacon zit, een potje. In het geval van AstraZeneca kunnen met één zo'n flacon tien tot elf spuitjes gevuld worden.

Blanker: "Zodra je een potje aanbreekt, moet dat potje diezelfde dag volledig klaargemaakt worden. En als het eenmaal in een spuitje zit, moet het ook binnen een paar uur worden toegediend. Dus als je één patiënt hebt die zegt: 'ik wil nog', dan moet je eigenlijk nog tien andere patiënten vinden, om te voorkomen dat er een vaccin weggegooid wordt".

In dit geval zijn er dus zeker vijf flacons te veel opengemaakt. "Gisteren zagen we met elkaar - de huisartsen en andere apothekers - geen andere keuze dan de vaccins weg te gooien", betreurt Blanker.

Niet voor 60-min

Dat het uiteindelijk zo ver moest komen, is wrang. Er zijn immers ook heel veel mensen die er dolgraag eentje hadden willen hebben. Blanker: "Dat is met name een groep die jonger is dan 60. De groep daarboven heeft al een uitnodiging gehad, van ons of van de GGD."

En die groep jonger dan 60 jaar, die komt nou net niet in aanmerking voor AstraZeneca. "Ik voelde me niet vrij om het vaccin aan hen te geven", zegt Blanker. "Een schadeverzekeraar zegt het niet te gaan vergoeden als ik aangeklaagd word, mocht er wel een probleem zijn. Dus in zo'n geval sta ik met lege handen. Hoe klein die kans ook is."

Boze reacties

De tweet van Blanker maakte een boel los. "Ik krijg boze, verdrietige en verbaasde reacties. Waarbij de boosheid zich soms op mij richt, omdat ik de vaccins heb weggegooid. Omdat het dom was van mij om het op deze manier te doen. Dat neem ik maar voor lief dat mensen dat zo zeggen en denken. Maar er is ook heel veel boosheid over het beleid, dat zo onduidelijk is. En boosheid vanuit de groep 60-minners. De mensen die zo graag een vaccin willen, omdat hun leven daarmee weer 'open' gaat. Die mensen zijn heel verdrietig."

Demissionair minister Hugo de Jonge reageerde daarop dat er dan maar minder flacons opengemaakt hadden moeten worden. "En hij heeft gelijk, het is feitelijk juist wat hij zegt. Maar het is wel een hele goedkope reactie. Hij gaat volledig voorbij aan de oorzaak van de lage opkomst, de oorzaak van de onduidelijkheid en de onzekerheid van mensen."

Feitelijk klopt het wat hij zegt. Maar het is wel een hele goedkope reactie
Huisarts Blanker over Hugo de Jonge

De Jonge: 'Doodzonde'

Hugo de Jonge zegt dat huisartsen die AstraZeneca-prikken overhouden, omdat er te weinig mensen van 60 tot en met 64 jaar zijn komen opdagen, die moeten toedienen aan mensen van 65 en 66 jaar. Artsen kunnen onder bepaalde voorwaarden de prik wel geven aan 60-minners, maar alleen in individuele gevallen. En, zo erkent De Jonge, artsen kunnen dus aansprakelijk worden gesteld als er dan iets mis zou gaan, omdat deze doelgroep niet binnen de richtlijnen valt.

De Jonge noemt het weggooien van vaccins "doodzonde" en wijst erop dat "we voorzichtig om moeten gaan met AstraZeneca", omdat de leveringen van deze leverancier elke week verschillen en tegenvallen. Volgens de demissionair bewindsman zijn er bovenarmen genoeg om te prikken van mensen boven de 60 jaar.

Tekst gaat verder onder afbeelding

Huisarts Marco Blanker moest 58 vaccins weggooien (Foto: Marco Blanker)
Huisarts Marco Blanker moest 58 vaccins weggooien (Foto: Marco Blanker)

Richtlijn

Vanwege zeer zeldzame maar ernstige bijwerkingen is de richtlijn nu dat alleen mensen boven de 60 jaar worden geprikt met AstraZeneca. Voor hen is het veilig, aldus De Jonge. Ook 60-minners met bepaalde medische aandoeningen zijn nu aan de beurt. Zij zouden aanvankelijk ook AstraZeneca krijgen, maar hebben of krijgen een alternatief vaccin aangeboden.

Huisartsen kunnen in bijzondere gevallen afwijken van de richtlijn, zegt De Jonge. Zij moeten dan bijvoorbeeld de risico's doorspreken met de betrokkene en bovendien mag er geen alternatief beschikbaar zijn. Dat laatste is volgens hem nu niet aan de orde, want het alternatief voor 60-minners met een medische indicatie is er.

Juridisch gezien is de Staat eigenaar van het vaccin en ook daarom is het nodig dat huisartsen zich houden aan de vastgestelde richtlijn. Dat maakt het risico voor de huisartsen minder groot. Maar een arts is altijd aansprakelijk voor een medische handeling, aldus de minister.

Voor mensen ouder dan 30 is het risico veel kleiner, verwaarloosbaar ten opzichte van het risico van een coronabesmetting zelf
Huisarts Blanker

Ook jongere groepen

Huisarts Blanker hoopt dat de Nederlandse beleidsmakers er snel voor kiezen om vaccins van AstraZeneca ook te gaan toedienen aan andere leeftijdsgroepen. "De risico's op bijwerkingen - en de balans tussen bijwerkingen en voordelen - spelen eigenlijk alleen bij de groep onder de 30 jaar. Voor mensen daarboven is dat risico veel kleiner, verwaarloosbaar ten opzichte van het risico van een coronabesmetting zelf."

"Hopelijk komt er een heroverweging. Zoals die ook in Engeland is gemaakt, waarbij AstraZeneca niet meer onder de 40 wordt aanbevolen, maar wel actief wordt aangeraden in de leeftijden daarboven. Ik hoop dat die ruimte er komt en dat het mensen meer vertrouwen geeft. Voor een grote groep onder 60 is het gewoon veilig."

Heb je een nieuwstip of nieuwe informatie? Tip de redactie via een WhatsApp-bericht: 06 - 57 03 33 33.
Meer over dit onderwerp:
ZWOLLE CORONAVIRUS
Deel dit artikel: