Droogte is structureel probleem, Natuurmonumenten mist regie in aanpak

Een jubelstemming een paar weken geleden: het grondwaterpeil was voor het eerst sinds de extreem droge zomer van 2018 weer op niveau. Universitair docent Niko Wanders van de Universiteit Utrecht tempert de verwachtingen. "We zitten in precies dezelfde situatie als in 2018. Toen hadden we ook een nat voorjaar, maar waren we niet voorbereid op de extreem droge zomer." Zijn grootste angst is twee extreem droge zomers achter elkaar.

"Maar", zegt hij, "de afgelopen drie droge zomers hebben de boel wakker geschud. Er is extra geld vrijgemaakt voor watermanagement en er wordt extra onderzoek gedaan. Maar we moeten nu niet verslappen. Als er weer twee nattere zomers achter elkaar komen, gaat de aandacht misschien weer weg."

Martin Hilferink van waterschap Vechtstromen is het met hoogleraar Wanders eens. "Mensen zagen droogte altijd als een calamiteit. Er is nu nood aan de man, dus moeten we nu ingrijpen! Terwijl droogte een structureel probleem is. We kunnen het water op dit moment gewoon nog niet goed genoeg vasthouden." Hoewel het grondwaterpeil nu weer op een normaal niveau is, had het waterschap nog veel meer water in de bodem willen hebben.

De Glanerbeek is gevuld met water. (Foto: RTV Oost)
De Glanerbeek is gevuld met water. (Foto: RTV Oost)

"We hebben te maken met een watersysteem dat er meer dan 100 jaar lang volledig op was gericht om water zo snel mogelijk af te voeren", verduidelijkt Hilferink. "We wilden koste wat het kost droge voeten houden. Nu moeten we toe naar een watersysteem dat zowel water kan afvoeren als kan vasthouden."

Verantwoordelijk voor deze noodzakelijke wijziging is de klimaatverandering. Daardoor regent het elk jaar meer. Het komt alleen op andere momenten naar beneden, en dat zorgt de afgelopen jaren voor neerslagtekorten in april en mei.

Probleem niet overal even groot

In Overijssel is de droogte niet overal een even groot probleem. Het speelt veel meer in Twente, waar de hoge zandgronden voor water volledig afhankelijk zijn van neerslag. Bij het Waterschap Drents Overijsselse Delta is droogte een veel minder groot probleem.

"We zitten in een rivierdelta. Het IJsselmeer is voor ons belangrijk, we kunnen dit gebruiken als buffervat", aldus woordvoerder Herald van Gerner. Toch is ook bij Drents Overijsselse Delta de focus gericht op het vasthouden van meer water. "De uitgangspositie voor de zomer is goed."

Door de aanwezigheid van rivieren zijn de droogteproblemen in het gebied van waterschap Drents Overijsselse Delta minder groot. (Foto: RTV Oost)
Door de aanwezigheid van rivieren zijn de droogteproblemen in het gebied van waterschap Drents Overijsselse Delta minder groot. (Foto: RTV Oost)

Hoewel anders doet vermoeden, beheren de twee Overijsselse waterschappen lang niet alle watergangen en sloten in de provincie. Sterker nog, waterschap Vechtstromen is over slechts 20 procent van de watergangen en sloten in haar gebied de baas.

"Maar liefst 80 procent is van boeren, particulieren, landgoedeigenaren, terreinbeherende organisaties of gemeenten", staat in de onlangs gepresenteerde Watervisie 2050. Veel van die partijen hebben er belang bij om regenwater bij heftige buien zo snel mogelijk af te voeren. Boeren willen bijvoorbeeld geen drassige akkers waarop gewassen verdrinken en landbouwvoertuigen wegzakken.

Zwarte piet

Over boeren wordt vaak beweert dat ze het tegenovergestelde willen dan de waterschappen. Als het nat is willen ze het liefst zo snel mogelijk van het water af en in droge periodes pompen ze water uit de diepere bodem of uit beken, sloten en stroompjes. "Wij krijgen inderdaad vaak de zwarte piet toegespeeld", erkent Nicole Koks. Zij is bestuurder bij LTO Noord voor de regio Oost.

Toch doet het beeld dat veel mensen blijkbaar hebben van boeren en de manier waarop zij omgaan met water, hen geen recht, vindt ze. In 2013 startte LTO Nederland met het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer. In overleg met waterschappen, drinkwaterbedrijven, provincies en gemeenten wordt daarin nagedacht over hoe boeren verstandig om kunnen gaan met water. De aandacht richt zich onder meer op het klimaatbestendig inrichten van agrarische gebieden. Dus niet te droog en niet te nat.

In de zomer van 2018 deelde waterschap Vechtstromen boetes uit aan overtreders van het sproeiverbod. (Foto: RTV Oost)
In de zomer van 2018 deelde waterschap Vechtstromen boetes uit aan overtreders van het sproeiverbod. (Foto: RTV Oost)

De komende jaren wordt er gewerkt volgens het principe van een Gebiedsdossier agrarisch waterbeheer. Koks legt uit wat dit betekent: "Voor Overijssel betekent dit dat er op dit moment nauwkeurig gewerkt wordt aan het in beeld krijgen van de opgaven ten aanzien van waterbeschikbaarheid en waterkwaliteit. Waterschappen en de provincie Overijssel zijn hier mee aan de slag. De onderzoeken worden nu uitgevoerd."

Onderzoek is nodig, want droogte is meer dan verdamping of een tekort aan neerslag alleen. "Er spelen veel belangen en factoren een rol. Een waterbedrijf zoals Vitens bijvoorbeeld haalt grote hoeveelheden drinkwater uit de bodem. Dat heeft z'n invloed op de grondwaterstand in zo'n gebied. Hoe ga je daar mee om?"

Diepe sloten

Bart de Haan is ecoloog bij Natuurmonumenten. "Als natuurorganisatie weten we van het bestaan van het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer. Actief spelen we geen rol." Daarmee legt hij, wat hemzelf betreft, de vinger op de zere plek als het gaat om waterbeheer in Nederland. "Niemand pakt echt de regie. De waterschappen doen hun best, maar beheren veel te weinig waterwegen."

Ons land ligt vol met kaarsrechte diepe sloten.
Bart de Haan, ecoloog Natuurmonumenten

Als voorbeeld noemt De Haan de vele diepe sloten in onze provincie. "Die zijn het grote probleem. Ik kom wel eens op hogere plekken waar het ’s zomers écht droog kan worden, en daar liggen dan gewoon sloten van twee meter diep. Ja, dan hou je echt heel weinig water vast."

Volgens hem hebben boeren veel meer baat bij minder diepe sloten. Daarmee kunnen ze volgens hem nog steeds voldoende water afvoeren om natte akkers of weilanden te voorkomen, maar blijft het grondwaterpeil wel op niveau.

Meer schade door droogte

"We hebben de afgelopen jaren veel meer droogteschade gehad dan natschade. En wat je vervolgens ziet in zo’n droge periode is dat boeren van het waterschap geen oppervlaktewater mogen onttrekken. Dus zijn er boeren die daarom waterputten slaan om het land te beregenen. Daarmee zorgen ze voor nóg weer een lager grondwaterpeil."

"Ons land ligt bomvol sloten. Bijna allemaal zijn ze kaarsrecht en te diep. Ik vraag mij af of boeren weten dat een minder diepe sloot hen juist voordeel oplevert. Blijkbaar voelt niemand zich verantwoordelijk om het aan hen uit te leggen. Ik probeer het overal waar ik kom, maar ze kijken me dan allemaal glazig aan. Want ik ben van de natuur, dus ik snap hen toch niet."

Heb je een nieuwstip of nieuwe informatie? Tip de redactie via een WhatsApp-bericht: 06 - 57 03 33 33.
Meer over dit onderwerp:
DROOGTE IN OVERIJSSEL LTO
Deel dit artikel: