Het uur U nadert: wordt de piratencultuur uitgeroepen tot erfgoed?

Het uur U nadert voor de etherpiraten: ieder moment kan het felbegeerde nieuws binnenkomen. Een speciale commissie velt namelijk een dezer dagen een oordeel of de etherpiraten voortaan tot het cultureel erfgoed behoren. "En daarmee zouden de piraten de erkenning krijgen die ze verdienen."

Een groep vrijwilligers, onder wie piratenliefhebbers uit Hengelo en Overdinkel, is achter de schermen al maanden bezig die status binnen te slepen. En daarmee niet alleen aandacht te vergaren voor de muziek, maar vooral ook voor de bijbehorende cultuur die door de grote landelijke radiostations vaak over het hoofd wordt gezien.

Erkenning

Hij geeft het meteen toe: er is geen oorkonde of andere prijs mee gemoeid en ook zal de subsidiekraan niet rijkelijk vloeien. Maar het draait allemaal om die erkenning. Peter Zwiers groeide volgens de bekende paplepel-theorie op met de piratenmuziek. Zwiers is namelijk geboren en getogen in de veenkoloniën, een gebied waar de etherpiraat van oudsher zijn (meestal is de piraat mannelijk) smartlappen en Hollandse meezingers door de ether doet schallen.

Wie A zegt...

Het was Zwiers die destijds de kat de bel aanbond. Afkomstig uit Tweede Exloërmond vertegenwoordigt hij de PvdA in de Provinciale Staten van Drenthe. "In die hoedanigheid schreef ik in 2017 een column over de etherpiraat en dat die het verdiende om immaterieel cultureel erfgoed te worden. Normaal gesproken krijg je eigenlijk nooit zoveel reacties op een column, maar deze ging echt viral. En tja, wie dan A zegt, moet ook B zeggen..."

Wat ertoe leidde dat er in 2018 een eerste vermelding kwam. "Daarbij ging het om het Netwerk Immaterieel Erfgoed Nederland, dat tot de conclusie kwam dat de etherpiraten aan alle kenmerken voldoen. Zoals dat ze overgaan van generatie op generatie."

Meer honger

Maar daarmee was de honger naar erkenning nog niet gestild. "In 2018 kregen we de vermelding 'Netwerk Immaterieel Erfgoed Nederland'. Dat is zeg maar de eerste divisie voor het cultureel erfgoed. We hebben nu echter ingezet op het predicaat 'Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland'. Dat staat bekend als de eredivisie: de allerhoogste status dus die je kunt bereiken. Het betekent nóg meer erkenning."

Al schuilt er nog wel een addertje onder het gras. Want hoe hoog het knuffelgehalte van sommige etherpiraten ook mogen zijn en hoe populair en veelbeluisterd ook: ze zenden illegaal uit en daarmee is er dus sprake van een strafbaar feit.

Tekst gaat verder onder foto

Peter Zwiers wil dat de piratencultuur wordt uitgeroepen tot immaterieel cultureel erfgoed. (Foto: Eigen foto)
Peter Zwiers wil dat de piratencultuur wordt uitgeroepen tot immaterieel cultureel erfgoed. (Foto: Eigen foto)

Noodklok

Daar komt bij dat zich de afgelopen jaren een andere tendens aftekende. Sinds 2010 kunnen zogenoemde bestuurlijke boetes worden opgelegd die in de tienduizenden euro's kunnen lopen. Daarop haakten veel etherpiraten af, terwijl er tegelijk er een harde kern overbleef. En die maakt het het Agentschap Telecom - de instantie is belast met de opsporing van etherpiraten - steeds lastiger.

Zo wordt uitgezonden vanuit onbemande stations. Maar ook wordt de uitzendapparatuur in hoogspanningsmasten of bomen gehangen, in hermetisch afgesloten containers die in natuurgebieden worden neergezet of in extreme gevallen wordt het uitzendstation gebarricadeerd met olievaten of zelfs asbestplaten. Daardoor kost het kapitalen om deze stations te ontmantelen.

Het AT luidde daar bij RTV Oost al eens de noodklok over.

Struikelpunt

Zwiers heeft goede hoop dat eerdaags een positief besluit op de mat valt. Een commissie van Nederlandse en Belgische hoogleraren moet hierover een oordeel vellen. Maar het feit dat de etherpiraat zich - op de keper beschouwd - bezighoudt met illegale praktijken, kan dus nog een struikelpunt vormen.

"Dat het illegaal is vormt inderdaad ons voornaamste zorgpunt. Vandaar ook dat we dit heel duidelijk in tweeën hebben opgeknipt. We hebben deze aanvraag ingediend voor de internetpiraten en dus de legale tak."

Zwiers beseft dat er ook een groep etherpiraten is die over de eervolle vermelding cultureel erfgoed de schouders zal ophalen. Beheerders van geheime zenders die juist dat eeuwige kat en muis spelletje met de opsporingsdiensten de charme van 'het vak' vinden.

Maar voor hen is de actie dan ook niet per se bedoeld. Zegt ook Annemieke Wissink uit Hengelo, Statenlid voor de PvdA in Overijssel. "Iets wat illegaal is, kan geen cultureel erfgoed worden. Maar behalve dat we ons richten op legale stations draait de aanvraag in eerste instantie om de piratencultuur. In de breedste zin van het woord."

Polka's

De geboren Brabantse woont sinds circa twaalf jaar in Twente. "In Brabant heb je wel wat geheime zenders, maar hier is het echt een hele cultuur op zich. De feesten, de plaatjes. Ik vind het prachtig. Heel eerlijk: ik moet er niet aan denken om er hele dagen naar te moeten luisteren, maar zo nu en dan vind ik het hartstikke leuk. Vooral die typische polka's, met van die Nederlandstalige teksten. Tegelijk komt de etherpiraat nog weleens negatief in het nieuws. Maar ik vind dat deze regio best wat trotser op zichzelf en de etherpiraat mag zijn."

Streekcultuur

Ook Jimme Nordkamp uit Overdinkel maakt deel uit van de vrijwilligersgroep die strijdt voor erkenning van de piratencultuur. Deze vrijwilligers hebben de afgelopen tijd onder meer een zogenoemd borgingsplan geschreven. Uitgangspunt daarvan is de piraten - binnen de wettelijke kaders, zo benadrukken ze - te helpen hoe ze hun streekcultuur kunnen blijven uitdragen. Hoe ze kunnen borgen dat de piratencultuur voor het nageslacht behouden blijft.

De 24-jarige student Bedrijfskunde aan de Saxion Hogeschool is 'piraat' in hart en nieren. "Ik bezoek jaarlijks de Jannes-fanclubdag en als ik thuis ben, stem ik steevast af op een geheime zender."

Ook hij kijkt reikhalzend uit naar het eindoordeel van de commissie van professoren. "Nadat we het hadden ingediend, kregen we te horen dat we onze aanvraag erg goed hebben onderbouwd. De voortekenen zijn dus positief."

Heb je een nieuwstip of nieuwe informatie? Tip de redactie via een WhatsApp-bericht: 06 - 57 03 33 33.
Meer over dit onderwerp:
HENGELO LOSSER ZWOLLE
Deel dit artikel: