Overijsselse coalitie gaat met hulp van buiten proberen vertrouwensbreuk te lijmen

De vijf partijen die met elkaar het Overijsselse provinciebestuur vormen, willen met elkaar door. Dat is de uitkomst van twee gesprekken, die volgen op een statement van coalitiepartijen VVD, PvdA, ChristenUnie en SGP. Zij stelden afgelopen vrijdag dat sprake is van vertrouwensbreuk met coalitiepartner CDA.

De vertrouwensbreuk ontstond nadat het CDA tegen een plan stemde waarover al twee jaar wordt gepraat. In de ogen van VVD, PvdA, ChristenUnie en SGP gebeurde dat 'opeens'.

Een uitleg van wat er speelt, aan de de hand van vijf vragen:

Waar stemde het CDA precies tegen?

Het voorstel dat voorlag was er niet zomaar een. Het gaat om een van de meest belangrijke en heikele thema's in deze coalitie: de regionale energiestrategieën. Kortweg: RES. Daarin spreken gemeenten, provincie en waterschappen met elkaar af hoeveel duurzame energie er opgewekt gaat worden. Nederland is verdeeld over dertig van zulke regio's. In Overijssel zijn het er twee: Twente en West-Overijssel.

Simpel gezegd gaat het plan waartegen het CDA stemde dus over windmolens en zonneparken. Over hoeveel er nodig zijn. Waar die windmolens of zonneparken moeten komen, is vervolgens aan de gemeenten.

De provincie heeft vooral de taak voorwaarden te scheppen, en het zo mogelijk te maken dat ergens windmolens of zonneparken kunnen komen. Dat deden ze bijvoorbeeld voor Noordoost-Twente. Omdat dat 'Nationaal Landschap' is dat is beschermd, konden er eerst geen windmolens komen. Maar nu dus wel, omdat Overijssel een uitzondering maakte.

Een andere rol van de provincie is dat die kan ingrijpen als een gemeente plannen voor bijvoorbeeld windmolens tegenhoudt. Dan kan de provincie gemeenten overrulen.

Is het CDA tegen die RES'en?

Nee. Het CDA steunt de RES-plannen voor West-Overijssel en Twente volledig. De partij wilde in de plannen zelfs geen letter wijzigen. Aan de definitieve RES-plannen waar vorige week over werd gestemd gingen conceptversies en een hoofdlijnenakkoorden vooraf. Daar stemde het CDA eerder dit jaar gewoon mee in.

Waarom stemden ze dan toch tegen?

Het CDA vindt niet dat de provincie met een RES kan instemmen. Principieel niet. Volgens het CDA is het aan de gemeenten, en heeft de provincie er niets van te vinden. Dat de RES’en gezamenlijke programma’s zijn van gemeenten, waterschappen en provincies, doet daar volgens het CDA niets aan af.

Daarom stelde die partij voor het woord 'instemmen' te vervangen door het woord 'bekrachtigen'. En dan niet in de RES-afspraken zelf, maar in het Statenvoorstel om met die afspraken akkoord te gaan. Snapt u het nog?

De Statenleden in ieder geval niet, op die van het CDA na. Dus vroegen ze CDA-Statenlid Marieke Blom vorige week een halfuur lang het hemd van het lijf, in een poging duidelijk te krijgen wat haar partij nou wilde bereiken. Wat is precies het verschil tussen 'instemmen' en 'bekrachtigen', vroegen ze haar. Of wat het in de praktijk uitmaakt. Blom kreeg het de andere partijen niet uitgelegd. Haar woorden zorgden eerder voor meer ruis, en zelfs voor wat irritatie.

Instemmen of bekrachtigen. Het lijkt een semantische discussie; een woordenspel. Maar voor het CDA Overijssel is het dus een heel principieel punt. "Ieder zijn rol" zei Blom daar vorige week over. Dat die rollen zijn vastgelegd in die RES'en - en het CDA zich daarin prima kon vinden - maakte daarin geen verschil.

Andere partijen vroegen het CDA ook waarom de partij er nu pas over begon. Zo, op het allerlaatste moment. Dat het laat was, dat erkende de partij zelf ook. "Maar dat moet ons er niet van weerhouden om een verscherping in het besluit aan te brengen", vond Blom.

Tegen stemmen mag toch?

Dat zou je zeggen inderdaad. We hebben in Nederland immers een duaal stelsel. Dat betekent dat de rollen tussen bestuurders en volksvertegenwoordigers strikt gescheiden zijn. Bestuurders (zoals de Gedeputeerden van een provincie) besturen, en volksvertegenwoordigers (zoals Statenleden) controleren. Dat betekent dus ook dat Statenleden van coalitiepartijen mogen stemmen wat ze willen. Daarvoor zijn ze gekozen.

Waarom VVD, PvdA, ChristenUnie en SGP dan toch van een vertrouwensbreuk spreken? Omdat ze bijna twee jaar lang samen optrokken met het CDA over die RES-plannen. En die partij met alle tussenstapjes akkoord ging. En nu - bij het definitieve plan - gooide het CDA opeens de kont tegen de krib.

Volgens die vier partijen kwam dat totaal onverwacht. Daar valt wel in te komen: het CDA weigerde vorige week tijdens de vergadering voorafgaand aan de stemmingen, om vooruit te lopen op wat ze zouden doen als hun wijzigingsvoorstel niet werd gesteund. Ook niet toen daar door andere partijen expliciet om werd gevraagd. Het CDA zei dus niet: als dit voorstel het niet haalt, stemmen we tegen de RES-plannen waar we al twee jaar met jullie aan werken. Dat alles bij elkaar zorgde voor een breuk in het vertrouwen.

Hoe nu verder?

Vorige week vrijdag deden VVD, PvdA, ChristenUnie en SGP een verklaring uit waarin ze spraken over een vertrouwensbreuk met het CDA. Niet veel later zaten de vijf fractievoorzitters van die partijen voor het eerst bij elkaar om te praten over de ontstane situatie. Daarin liet het CDA weten graag te werken aan herstel van het vertrouwen.

Gisteravond volgde een tweede gesprek. Daarin hebben de vier fractievoorzitters afgesproken in gesprek te gaan, onder begeleiding van een 'procesbegeleider'. In een gezamenlijke verklaring laten de vijf partijen weten: "We [hebben] op constructieve wijze de ontstane situatie besproken en gezamenlijk bepaald dat er een basis is om met elkaar in gesprek te gaan." Daar gaan de partijen 'de komende periode' mee aan de slag.

Heb je een nieuwstip of nieuwe informatie? Tip de redactie via een WhatsApp-bericht: 06 - 57 03 33 33.
Meer over dit onderwerp:
CDA PROVINCIALE STATEN PROVINCIE OVERIJSSEL
Deel dit artikel: