Historische zandloper uit Genemuiden na 130 jaar teruggevonden

Een eeuwenoude zandloper uit Genemuiden is boven water. Het object, dat jarenlang een 'gereedschap' van de predikanten was, werd teruggevonden in Zwolle.

Predikanten die zo’n driehonderd jaar geleden op de kansel stonden, hadden geen polshorloge of klok bij de hand. Om er voor te zorgen dat de dominee wist hoe lang zijn preek duurde, had hij een zandloper naast zich staan. Die draaide hij om zodra hij begon met de preek. Veel kerken hadden er één, zo ook de Hervormde Gemeente van Genemuiden.

Meegenomen naar Zwolle

De zandloper uit Genemuiden is gemaakt tussen 1700 en 1800 en werd voor het laatst in de jaren zestig van de negentiende eeuw door dominee J. Vermeer. Hij nam de zandloper ook mee toen hij naar een andere kerkelijke gemeente vertrok. Achteraf bleek dat maar goed ook, de Hervormde Kerk van Genemuiden zou namelijk getroffen worden door een verwoestende brand. Dominee Vermeer stond inmiddels al in Zwolle te preken, maar had nog altijd de zandloper uit Genemuiden in huis liggen.

In Zwolle bracht hij de zandloper in voor de grote tentoonstelling ter gelegenheid van het vijfentwintig jarig bestaan van de Vereniging van Overijssels Recht en Geschiedenis (VORG) in 1882. Vier jaar later schonk hij het historisch stukje kerkinterieur aan het Geschiedkundig Overijsselsch Museum met de vermelding dat de zandloper ‘tot 1863 op de preekstoel te Genemuiden gebezigd werd.’ Vervolgens verdween het in 1890 met een notitie op een briefje: ‘Geschonken door ds. J. Vermeer’, maar zonder inventarisnummer en verdere informatie, in het depot. Het is daardoor niet in de inventarislijst terug te vinden en raakte zo’n honderddertig jaren buiten beeld.

Stadshistoricus ontdekt bestaan

In 2013 kwam stadshistoricus Gert-Jan Westhoff per toeval de zandloper tegen in een catalogusoverzicht. Sindsdien wierp hij zo nu en dan zijn hengel uit. Ook bij secretaris Van Coeverden van de VORG. Die heeft de vraag onthouden en bij de verhuizing van het Stedelijk Museum in Zwolle kwam dit voorjaar de oude kanselzandloper opeens uit een oude opbergdoos tevoorschijn.

Westhoff is blij dat het stukje geschiedenis boven water is: “Het blijkt een prachtig exemplaar, vermoedelijk van zwart gebeitst perenhout. Het oorspronkelijke glaswerk lijkt er nog in te zitten, wat een zeldzaamheid is. Voor zo’n zandloper geldt: Hoe forser, hoe ouder. Deze gaat inderdaad terug naar de achttiende eeuw. Gelijk rijst dan de vraag: ‘Is de bronzen of koperen zandloperhouder die aan de preekstoel hing misschien nog ergens?’ Het zou natuurlijk fantastisch zijn, wanneer die beugel bij iemand op zolder tevoorschijn komt.”

'Hoort eigenlijk in Genemuiden'

De stadshistoricus vult aan: “De afgelopen anderhalve eeuw leidde het voor Genemuiden bijzonder historisch object een slapend bestaan in een Zwolse museumdoos. Dat heeft hem ongeschonden de tijd doorgebracht. Voor die tijd hing het op een prominente plaats aan de kansel in het midden van de Genemuider gemeenschap en werd het zondag aan zondag door een duizend koppige menigte ‘bewonderd’. Hij staat nu in Zwolle, maar hoort eigenlijk bij Genemuiden. We staan open voor elke suggestie over de toekomst van deze zandloper. Maar we mogen de vereniging ook dankbaar zijn dat ze hem zo goed hebben bewaard.”

Heb je een nieuwstip of nieuwe informatie? Tip de redactie via een WhatsApp-bericht: 06 - 57 03 33 33.
Meer over dit onderwerp:
KERK GENEMUIDEN HIERNUMAALS ZWOLLE
Deel dit artikel: