Gaan we meer lokale belastingen betalen? "Dat zou goed zijn voor de democratie"

Nederlandse gemeenten hebben in vergelijking met gemeenten in andere landen veel taken en bevoegdheden, en tegelijkertijd zijn ze financieel erg afhankelijk van het Rijk. Dat staat in een rapport van de Raad van Europa. Die adviseert Nederland om gemeenten meer geld te geven voor de wettelijke taken die ze uitvoeren (zoals jeugdzorg), en ze daarnaast meer mogelijkheden te geven om eigen belastingen te heffen. Hoe kijken lokale bestuurders in Overijssel daar tegenaan?

Dat gemeenten voor hun financiën te afhankelijk zijn van het Rijk; die conclusie delen veel Overijsselse bestuurders wel. Maar of meer lokale belastingen daarvoor de oplossing zijn? Daarover zijn de Overijsselse bestuurders het niet eens.

De Hardenbergse wethouder Martijn Breukelman (CDA) bijvoorbeeld, is 'in het algemeen' geen voorstander van het uitbreiden van het gemeentelijk belastinggebied - zoals dat formeel heet. Terwijl waarnemend burgemeester van Enschede, Theo Bovens, juist wél wat ziet in meer lokale belastingen. "Maar dan zal je eerst de landelijke Rijksbelastingen moeten verlagen", vindt hij. "De belastingdruk is momenteel al erg hoog, die kun je niet nog hoger maken."

Gat in de begroting? Hogere ozb!

Nederlandse gemeenten hebben er in de afgelopen jaren steeds meer taken bij gekregen, zoals de jeugdzorg en andere zorg- en ondersteuningstaken. Om die taken uit te voeren, kregen gemeenten minder geld dan het Rijk er eerder zelf aan uitgaf.

De ozb is er niet voor om tekorten te dekken op bijvoorbeeld de jeugdzorg
Hans Olthof, wethouder Olst-Wijhe

Veel gemeenten komen daardoor financieel niet uit, of komen zelfs in de problemen. Om de gaten in hun begroting te dichten, verhogen veel gemeenten de onroerendezaakbelasting.

"Terwijl die belasting specifiek is bedoeld om gemeenten beleidsvrijheid te geven, dus om in lokale zaken te steken", zegt wethouder van financiën in de gemeente Olst-Wijhe, Hans Oltof. "De ozb is er niet voor om tekorten te dekken die we hebben voor de uitvoering van onze wettelijke taken, zoals de jeugdzorg. Dat gebeurt nu wel. Maar het houdt een keer op wat je daarvoor van de inwoners kunt vragen."

'Belast iedere burger'

Olthof is persoonlijk wel voorstander van meer lokale belastingen. "Je zou kunnen denken aan een ingezetenenbelasting", zegt Olthof. Die zou dan in de plaats komen van de onroerendezaakbelasting, die alleen wordt betaald door huiseigenaren. "Dan zouden ook huurders meebetalen, zij hebben immers ook profijt van de gemeentelijke voorzieningen."

Je zou naar een personenbelasting kunnen gaan, of je kunt een aantal leges en accijnzen bedenken voor specifieke zaken in een gemeente
Theo Bovens, waarnemend burgemeester Enschede

Ook Bovens ziet daar wat in: "Iedereen kent de ozb. Maar je zou inderdaad naar een personenbelasting kunnen gaan, waarin het meer om de persoon gaat in plaats van het onroerend goed. En je kunt ook een aantal leges en accijnzen bedenken, voor specifieke zaken in een gemeente."

In onderstaande video legt waarnemend burgemeester van Enschede, Theo Bovens, uit onder welke voorwaarde hij vindt dat de gemeente meer belasting zou kunnen heffen.

Het invoeren van lokale belastingen versterkt de democratie van een gemeente, is de overtuiging van Bovens. "We worden nu in een richting geduwd, waarin je nog maar weinig zelf kunt bepalen. Je moet een evenwicht zien te vinden."

Vooral genoeg geld nodig

Volgens de Almelose burgemeester Arjen Gerritsen leidt het uitbreiden van het lokale belastinggebied niet automatisch tot meer autonomie. "Het gaat veel meer om de koppeling tussen de taken van gemeenten, de mate van lokale beleidsruimte en -besluitvorming, en een realistisch budget om die taken uit te voeren", reageert Gerritsen.

Het Deventer gemeentebestuur denkt er net zo over: “Gemeenten moeten over voldoende geld beschikken om hun taken en bevoegdheden te kunnen uitvoeren. Dat staat los van de vraag of de gemeenten een groter eigen belastinggebied zouden moeten krijgen.”

Zwolle laat weten de formele reactie van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) af te wachten. Daarnaast is het Zwolse gemeentebestuur benieuwd naar de uitkomsten van een gesprek dat de VNG over het rapport heeft met het ministerie van Binnenlandse Zaken. Tot die tijd wil Zwolle niet vooruitlopen op de adviezen uit het rapport. Ook Almelo wacht die gesprekken af.

Van elke euro die gemeenten te besteden hebben, komt ongeveer tachtig cent van het Rijk. De rest komt uit leges of via de onroerendezaakbelasting (ozb). Leges zijn de kostendekkende vergoedingen die je betaalt voor een paspoort, rijbewijs of vergunning. De ozb is belasting die huiseigenaren betalen over de waarde van hun woning.

Rijk 'knabbelt' aan opcenten

De provincie heeft met de opcenten op de wegenbelasting een aardig lucratieve inkomstenbron; ongeveer een derde van de totale begroting van de provincie wordt daaruit gefinancierd. Daarmee is gedeputeerde Eddy van Hijum 'redelijk tevreden', maar hij ziet voor de toekomst wel risico's.

"Om elektrisch rijden te stimuleren, zijn elektrische auto's vrijgesteld van rijtuigenbelasting", zegt hij. Als dat zo blijft en het aandeel elektrische auto's neemt toe, dan worden de inkomsten uit de opcenten voor provincies straks minder. "Daarmee knabbelt het Rijk dus aan onze inkomsten, zonder dat we daarvoor worden gecompenseerd. Het Rijk neemt daarmee ons belastinggebied niet serieus", zegt Van Hijum.

Het Rijk neemt ons belastinggebied niet serieus
Eddy van Hijum, gedeputeerde

En wat als we straks overgaan naar rekeningrijden? "Dan help je ons belastinggebied helemaal om zeep. Dan moeten ze daarvoor wel een alternatief bieden."

Van Hijum kan zich wel vinden in wat de Raad van Europa signaleert: "De stelling dat de kleinere overheden veel te veel aan het infuus van het Rijk hangen, vind ik wel te verdedigen. Dat geldt voor zowel gemeenten als provincies. Wat de Raad van Europa dus signaleert, vind ik wel terecht."

Gekozen burgemeester

Behalve zorgen om de financiële positie van gemeenten en provincies, staan er ook andere adviezen in het rapport. De opvallendste daarvan is om te komen tot de gekozen burgemeesters en de gekozen commissarissen van de Koning.

Reden daarvoor is onder meer het toenemende aantal taken van een burgemeester. Denk daarbij aan de rol van burgemeesters in de coronacrisis, waarin zij verantwoordelijk waren voor de handhaving van de inperking van grondrechten.

Wat is de Raad van Europa eigenlijk?

De Raad van Europa is de oudste Europese intergouvermentele organisatie, waarvan 45 Europese landen lid zijn. (Foto: ANP)
De Raad van Europa is de oudste Europese intergouvermentele organisatie, waarvan 45 Europese landen lid zijn. (Foto: ANP)

Na de Tweede Wereldoorlog wilde Europa mensenrechten en democratie bevorderen, en daartoe werd in 1949 de Raad van Europa opgericht. Daarvan zijn vrijwel alle Europese landen lid, dus ook een land als Rusland. De Raad van Europa probeert de onderlinge eenheid tussen landen te vergroten, onder meer door het sluiten van verdragen. Het 'Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens' is daarvan ongetwijfeld de bekendste. De Raad van Europa is géén onderdeel van de Europese Unie, en is dus iets anders dan de Europese Raad - waarin de regeringsleiders de agenda van de Europese Unie bepalen.

Heb je een nieuwstip of nieuwe informatie? Tip de redactie via een WhatsApp-bericht: 06 - 57 03 33 33.
Meer over dit onderwerp:
ALMELO CDA DEVENTER ENSCHEDE VERKIEZINGEN ZWOLLE
Deel dit artikel: