Nieuws

30 jaar na de miraculeuze F16-crash op Hengelose woonwijk: 'We hadden heel veel engeltjes hier'

Het is misschien wel het meest bizarre ongeval uit de historie van de Nederlandse luchtvaart. Een F16 stort neer, middenin een woonwijk in Hengelo, maar wonderwel loopt niemand een schrammetje op. RTV Oost blikt samen met buurtbewoners terug op de crash, vandaag exact dertig jaar geleden. Hoe de Hengelose wijk Hasseler Es wereldnieuws werd.
Kort nadat de dan 27-jarige luitenant Tim Saft van het 315-squadron die dag vanaf de Vliegbasis Twenthe opstijgt voor een oefenvlucht gaat het al mis. Als de motor hapert, probeert de geoefende vlieger tevergeefs een herstart te maken. Maar als dat niet lukt, probeert hij vooral koste wat kost te voorkomen dat de F16 in bewoond gebied crasht. Het toestel richting de weilanden te sturen lukt niet meer. Waarop de vlieger met zijn schietstoel de F16 verlaat.
Met lede ogen moet Saft vanuit de lucht toezien hoe de straaljager neerkomt in de Hasseler Es. Nota bene de wijk waar hij zelf woont en die hij op zijn duimpje kent.
Tekst gaat verder onder foto
De F16 belandde precies op een klein speelveldje, te midden van de huizen
De F16 belandde precies op een klein speelveldje, te midden van de huizen © RTV Oost
Volgens toenmalig burgemeester Wolter Lemstra heeft de vlieger kans gezien het toestel dusdanig te manoeuvreren dat het geen huizen zou raken. Maar meteen na de crash heeft de luitenant vanzelfsprekend nog geen weet van de wonderbaarlijke afloop.
Sterker, hij verkeert in de veronderstelling dat het niet anders kan dan dat er slachtoffers moeten zijn gevallen. Defensie maakt naderhand dan ook bekend dat Saft fysiek niets mankeert, maar dat hij in shock verkeert.

'Rot op joh!'

Jan Medendorp is op dat moment nog maar net als verslaggever in dienst bij RTV Oost en was als eerste journalist ter plaatse. "De Hasseler Es is hier om de hoek van de studio. Je bent er dus zo. Wat ik vooral nog weet is de totale chaos. Een hoge pief van de luchtmachtbasis was ter plaatse en ik hoor hem na een eerste inspectie nog zo zeggen dat er geen slachtoffers waren." Dat ontlokt Medendorp een spontane reactie, op z'n Haags: "Rot op joh, dat kan toch helemaal niet?!"
Maar het kon dus wel. De F16 blijkt op een piepklein speelveldje aan de Dinant Dijkhuisstraat terechtgekomen. "Een veldje waar eigenlijk altijd kinderen spelen. Of lopen te voetballen. Het was een wat druilerige, mistige dag en net op die dag was er niemand op dat veldje. Ongelooflijk. We hadden veel engeltjes hier", zegt Jeannette Groothuis.
Jeannette Groothuis en haar man en buurtbewoner Johan Veenhof woonden ook toen al in de Hasseler Es en zijn er al die jaren gebleven. En kunnen zich nog veel details herinneren van de crash. Veelal details die soms te bizar zijn voor woorden.

Inferno

Voor de camera van RTV Oost tekenen ze uit hoe de duikvlucht van de F16 in z'n werk moet zijn gegaan. En over het inferno dat zich daarna voltrok. Jeannette Groothuis, die die dag thuis was en het geluid van de neerkomende F16 hoorde: "Ik kon eigenlijk alleen onze tuin nog zien. Voor de rest was het alleen maar rook en vuur."
Tekst gaat verder onder foto
Brandweermannen bestrijden de vuurzee kort na de crash van de F16.
Brandweermannen bestrijden de vuurzee kort na de crash van de F16. © RTV Oost
Johan Veenhof kan er dertig jaar na dato nog om lachen dat zijn konijn de vuurzee overleefde. "Hij zat in een hok met tralies ervoor. Er was allemaal rotzooi voor die tralies beland en het konijn was er dus nog. Maar ik had vijf kippen in een ren en die waren foetsie. In rook opgegaan."
"En mijn auto, een rode Volkswagen Golf diesel, was gewoon opgetild en stond een stukje verderop. Keurig op vier wielen. Maar het hele dak was compleet opengeritst, zoals je ook bij een sardientjesblikje het deksel openritst. Achterin had ik een kratje bier staan. Dat was helemaal gesmolten."
Vier huizen gaan in vlammen op, maar wonder boven wonder raakt niemand gewond. De getroffen gezinnen worden opgevangen in een in allerijl ingericht crisiscentrum.

Hallucinante beelden

Hallucinant haast zijn de beelden van net na de crash. Hoe buurtbewoners en ramptoeristen op korte afstand zich staan te vergapen aan de smeulende brokstukken. Het duurt enige tijd voordat iedereen naar veilige afstand wordt gedirigeerd. Niet alleen omdat een F16-tank met uiterst giftige hydrazine op dat moment nog spoorloos is, maar ook vanwege het ontploffingsgevaar van munitie.
Op geluidsopnames van de meldkamer is te horen hoe de centralist toch met enige paniek in de stem de gealarmeerde brandweer waarschuwt dat ze vooral rekening moeten houden met het gevaar van ontploffende munitie.
Een agent staat bedremmeld te kijken naar de puinhoop op het speelveldje waar de F16 neerkwam: "Het is een mirakel. Hij had zijn toestel niet beter kunnen neerzetten..."

Ontploffingsgevaar munitie

Volgens Defensie bestaat de vermiste munitie uit oefenpatronen, maar de Hasseler Essers zijn er tot op de dag van vandaag van overtuigd dat het om 'scherp' ging.

De eerste weken na de ramp waarschuwt Defensie met speciale borden voor zo'n honderd stuks verdwenen munitie en doet de oproep ze in te leveren. Johan Veenhof: "Ik heb gezien hoe kwajongens die patronen gewoon uit de bosjes opraapten en als souvenir meenamen naar huis. Dat gebeurde soms onder de ogen van agenten."
Tekst gaat verder onder foto
Kort na de crash liggen de brokstukken her en der verspreid.
Kort na de crash liggen de brokstukken her en der verspreid. © RTV Oost
Zoals Veenhof zich na de bijna-ramp wel over meer zaken verbaasde. De tank met hydrazine wordt teruggevonden, maar niettemin wordt besloten het hele perceel uit voorzorg te saneren. Al is saneren volgens Veenhof in dit verband een groot woord. "Weet je hoe ze dat deden? Met een schepje haalden ze de grond weg en dan roken ze er even aan. Zo ging dat dus..."

'Pleistertje voor bloeden'

De rook is amper opgetrokken of er ontstaat grote politieke opschudding. De vijf omliggende gemeenten trekken unaniem op in de strijd en eisen dat er in Twente niet langer wordt gevlogen boven de bebouwde kom. Maar de staatssecretaris meent dat er geoefend moet kunnen worden op laagvliegen.
Uiteindelijk wordt er een commissie in het leven geroepen, waar meldingen over onder meer geluidsoverlast kunnen worden gedaan. "Een heel klein pleistertje voor het bloeden", noemt voormalig burgemeester Lemstra de regeling.
Tekst gaat verder onder foto
Jeannette Groothuis heeft een knipselmap die herinneren aan de bijna-ramp die zich letterlijk in haar achtertuintje voltrok.
Jeannette Groothuis heeft een knipselmap die herinneren aan de bijna-ramp die zich letterlijk in haar achtertuintje voltrok. © RTV Oost
Het probleem met de laagvliegroutes in Twents luchtruim, lost zich later op doordat als gevolg van een ingrijpende reorganisatie bij de luchtmacht per 1 januari 2008 het doek valt voor de burger- en militaire luchtvaart vanaf de Vliegbasis Twenthe.

Reactie vlieger

Een onderzoekscommissie weet uiteindelijk de oorzaak van de crash vast te stellen. Kort na de start is in de motor een vier centimeter groot pinnetje afgebroken, waardoor de motor het begaf. Een ontwerpfout, zo oordelen de onderzoekers.
Luitenant Saft maakt een jaar na de crash de overstap naar de burgerluchtvaart, waar hij na een reorganisatie vertrekt en vroegtijdig met pensioen gaat. Hij heeft er altijd het zwijgen toe gedaan en laat ook nu via een kennis weten "geen prijs te stellen op aandacht en contact".

Twentse nuchterheid

In de wijk wordt destijds met haast Twentse nuchterheid gereageerd op de crash. Uiteraard is er de boosheid. Over de risico's die het laagvliegen blijkbaar toch met zich meebrengt. En ook over de financiële schadeloosstelling.
Johan Veenhof kan zich er opnieuw over opwinden dat Defensie hem in zijn ogen probeerde af te schepen met de dagwaarde voor zijn vernielde auto: "De manier waarop dat gebeurde was gewoon koehandel. Gelukkig is het via de verzekeraar later alsnog keurig opgelost."
Maar de boosheid maakt later plaats voor grote opluchting als zich in oktober dat jaar een Boeing 747-vrachtvliegtuig - vlucht LY-1862 van de Israëlische luchtvaartmaatschappij El Al - in flats in de Amsterdamse Bijlmer boort.
Jeannette Groothof: "Tóen pas hadden we zoiets van: oh wacht, dat had dus ook bij ons zo gekund. Wat een geluk hebben we hier gehad."

Heb je een nieuwstip of nieuwe informatie? Tip de redactie via WhatsApp of via de mail.