Nieuws

Ambtenaar over werksfeer binnen gemeente Enschede: "Als je kritisch bent, ben je aan de beurt"

Stadhuis  Enschede
Stadhuis Enschede © RTV Oost
Hij gaf zijn werk bij Juridische Zaken een ‘negen’, maar het werd hooguit een ‘twee’. Willy Heesen werkt al sinds 1985 voor de gemeente Enschede als jurist en is lid van de ondernemingsraad, maar toen in 2020 een nieuwe leidinggevende aan het roer kwam te staan, begon een nare periode. “Ik voel mij onveilig en ik word niet gehoord. Ik word geïntimideerd en je merkt aan alles dat ze je liever kwijt dan rijk zijn. Ik ben betrokken bij de organisatie, maar als je kritisch bent, ben je aan de beurt.”
Heesen is één van de medewerkers die RTV Oost sprak over de angstcultuur die volgens hem en verschillende collega's binnen de gemeente Enschede heerst. Inmiddels werkt hij noodgedwongen op een andere afdeling binnen de gemeente.
Waar de andere medewerkers anoniem willen blijven, hoeft dat van Heesen niet. “Ik wil dat voor iedereen duidelijk wordt wat de situatie hier is”, legt hij uit. “Natuurlijk kan dat anoniem, maar ik ben nu zo ver dat het openbaar mag. Praten met de pers is de laatste stap, maar blijkbaar is het nodig. Ik zie geen andere weg meer.”

Angstcultuur

De gemeente Enschede weet al zeker anderhalf jaar dat ambtenaren een angstcultuur ervaren binnen de organisatie, maar greep niet in. Signalen van intimidatie en onveiligheid zouden zijn genegeerd en zelfs ontkend tot woede van klokkenluiders en in elk geval een deel van de Ondernemingsraad. Zo blijkt uit onderzoek van RTV Oost, op basis van interne e-mails en documenten die in het bezit zijn van deze omroep en gesprekken met meerdere medewerkers van de gemeente.
Voor Heesen en zijn collega’s is de maat meer dan vol. In 2020 ziet hij een nieuwe leidinggevende op zijn afdeling aan het werk gaan. “Zij maakte het vanaf het begin tot doel om mensen aan te spreken. Niet met een uiteindelijk doel, maar gewoon het aanspreken als doel. Zo werd er tegen een collega gezegd: 'Collega X mag jou niet', zonder context of een constructief gesprek."
"Ze had geen ervaring als leidinggevende en kon het gewoon niet aan", vervolgt Heesen. "Er begon een angstcultuur te ontstaan op de afdeling. Collega's werden ziek, een grote groep zat in werk gerelateerde therapie, vacatures werden op vreemde wijze ingevuld en er was ontzettend veel externe inhuur.”

Vertrouwelijk

Een collega van Heesen stapte naar de hoogste leidinggevende, gemeentesecretaris Kees Meijer. “Hij uitte bij hem onze zorgen, maar werd doorverwezen naar de clustermanager. De leidinggevende van mijn leidinggevende. Bij haar heb ik mijn ervaringen vertrouwelijk gedeeld, samen met een groep collega's die dat anoniem deed. Het werd een bijzonder gesprek, want de P&O-medewerker die aanwezig was moest zelfs huilen, omdat ze het allemaal zo heftig vond.”
In de hoop dat het probleem aangepakt zou worden, verlieten Heesen en zijn collega's de ruimte. “Ik vond dat de clustermanager het gesprek erg goed voerde. Er werd naar ons geluisterd en we kregen het idee dat er iets aan de angstcultuur gedaan zou worden.”

Intimidatie

Toch ging het mis. “Na het gesprek heb ik nog een mail gestuurd naar de clustermanager en de collega’s met wie we het gesprek hadden. Met suggesties hoe we het probleem mogelijk op konden lossen. Zo heb ik voorgesteld om een manager aan te stellen met meer ervaring. Omdat de huidige situatie niet goed was voor de leidinggevende, het team en de organisatie.”
Ik doe meldingen van een angstcultuur en ineens ben ik het probleem
Willy Heesen
Op die suggestie werd volgens Heesen fel gereageerd. “Ik werd uitgenodigd voor een nieuw gesprek, waarbij ik zwaar geïntimideerd werd. Waar ik het lef vandaan zou halen om dit voorstel te doen, hoe ik dacht het vertrouwen te kunnen herstellen en of ik nog wel kon functioneren binnen de afdeling. In plaats van dat ze onze meldingen serieus namen, werd ineens van mij het probleem gemaakt.”

Advocaat

In juli 2021 stapt de clustermanager naar een advocaat om de situatie van Heesen te bespreken. Heesen komt daarachter en vraagt waarom hij niet ingelicht is. ‘Het klopt dat er ruggespraak is gehouden met een externe arbeidsjurist over de-escalatie in de samenwerking met jou. Ik heb er, in het kader van vertrouwelijkheid, voor gekozen om geen collega-arbeidsjurist te consulteren omdat jullie op dezelfde afdeling werken. Graag hoor ik van jou hoe je aan de informatie omtrent de inzet van juristen komt. In het kader van voornoemde vertrouwelijkheid vind ik dit zeer opmerkelijk’, schrijft de clustermanager in de mail.
“Dit is een typisch voorbeeld van hoe het wordt omgedraaid. Ik doe meldingen van een angstcultuur en ineens ben ik het probleem met een ‘escalerende samenwerking’. Zo krijg je, samen met je collega's, nog meer angst om niet-anonieme meldingen te doen”, verzucht Heesen. “Inmiddels heb ik een brief ontvangen dat ik niet meer voor Juridische Zaken mag werken. Volgens de gemeente omdat er sprake is van een verstoorde arbeidsrelatie die niet meer op te lossen is. Dus niet omdat ik niet functioneer, maar alleen omdat ik mijn leidinggevende en de clustermanager heb aangesproken op intimiderend gedrag. Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat dit allemaal het gevolg is van het niet-anoniem melden van misstanden.”
Het zit Heesen dwars dat juist de clustermanager door hem niet meer te vertrouwen is. "Dat zou juist iemand moeten zijn die open en eerlijk is. Niet iemand die na meldingen het vertrouwen schendt, intimideert en achter mijn rug om een advocaat inschakelt."

‘Voorzitter zit op schoot bij de gemeentesecretaris’

Niet alleen bij de clustermanager komen zorgelijke meldingen van Heesen en zijn collega's binnen, ook de gemeentesecretaris Kees Meijer en de ondernemingsraad ontvangen meldingen. Een OR-lid reageert anoniem: “De situatie bij Juridische Zaken staat al een hele tijd op de agenda van de OR. Maar als het spannend wordt, buigt het dagelijks bestuur zich er over. Er ontstaat een hele discussie binnen de OR, maar dan wordt er toch weer gezalfd. De voorzitter van de OR zit bij de gemeentesecretaris op schoot. Samen komen ze altijd met hetzelfde antwoord naar buiten toe: ‘Er is geen sprake van een angstcultuur'. En ondertussen wordt er niets opgelost”, vertelt het OR-lid.
Het is in mijn hoofd één grote klerezooi. Dat neem ik mijn werkgever kwalijk.
collega van Heesen
Ook Heesen is van mening dat de OR te weinig doet met alle signalen. “Dat er telkens over ‘incidenten’ wordt gesproken, snap ik niets van. Er zijn meerdere signalen van meerdere mensen over een lange periode. De vertrouwenspersoon geeft zelf aan dat het allemaal te lang duurt. De gemeente heeft het steeds over ‘de juiste man op de juiste plek’ en ‘een goede werkcultuur'. Maar juist dat gaat mis en er wordt niets aan gedaan.”

‘Grote klerezooi’

Een collega van Heesen op de afdeling Juridische Zaken, die anoniem zijn verhaal doet, zit al lange tijd in de re-integratie. “Het is in mijn hoofd één grote klerezooi. Dat neem ik mijn werkgever kwalijk. Ik maak mij echt zorgen over het ziekteverzuim. De afdeling is een zorgelijke situatie. In de hele organisatie kan je als personeel nergens naar toe, want bij alle contactpersonen komt het uiteindelijk bij de gemeentesecretaris terecht. En hij doet er niets aan.”
Heesen hoopt dat het delen van zijn verhaal tot een verandering leidt. "Je zit als melder nu vast in het systeem van leidinggevenden. Zelfs de vertrouwenspersoon moet aan hen terugkoppelen. Er is geen alternatief voor situaties zoals deze, als er in de top wordt weggekeken. Of erger nog, van de melder het probleem maken."
Wil je reageren op dit verhaal of (anoniem) je ervaringen delen? Dat kan door te mailen naar t.vandervelden@rtvoost.nl

Heb je een nieuwstip of nieuwe informatie? Tip de redactie via WhatsApp of via de mail.