Nieuws

Zeldzaam middeleeuws handschrift uit Zwolle met Overijsselse hulp naar nationale bibliotheek

Afbeelding van het Zwols handschrift dat naar de nationale bibliotheek gaat.
Afbeelding van het Zwols handschrift dat naar de nationale bibliotheek gaat. © Nationale bibliotheek
De KB, de nationale bibliotheek, heeft een bijzonder, in Zwolle vervaardigd middeleeuws handschrift aangekocht. Het gaat om een met de hand geïllustreerd getijdenboek uit de periode 1450-1470. Wat het boek mede bijzonder maakt, is dat er veertien kleurrijke volbladminiaturen in zijn opgenomen.
Bij aankomst in de nationale bibliotheek bleek dat het handschrift ooit waterschade heeft opgelopen, waardoor het eerst grondig moet worden gerestaureerd. Met name de pigmenten in de illustraties hebben aandacht nodig. Ondanks die beschadigingen is conservator Middeleeuwse Handschriften van de KB, Ed van der Vlist, erg blij met de aankoop.

Hulp

Het boek was in bezit van een particulier. De KB heeft bij de aanschaf hulp gehad van Collectie Overijssel, de gemeente Zwolle en de Vrienden van de KB. "Het gebeurt niet zo vaak dat een meer dan vijf eeuwen oud Nederlands boek met maar liefst veertien miniaturen op de markt komt. Wanneer de kans zich voordoet om zo’n zeldzaamheid aan te schaffen, werkt de KB graag samen met andere erfgoedinstellingen om dit te realiseren."
Ook Vincent Robijn, directeur van Collectie Overijssel, is verheugd over de aankoop: "Omdat we het belangrijk vinden dat dit handschrift in publiek bezit komt, hebben wij de KB ondersteund bij deze aankoop. Ik ben blij dat de gemeente Zwolle daaraan een bijdrage heeft willen leveren. Het gaat hier immers om belangrijk Zwols cultureel erfgoed. We denken nu na over hoe we dit prachtige werk te zijner tijd aan de Zwollenaren kunnen laten zien."
Digitale inzage is op termijn ook mogelijk; na restauratie zal de KB het handschrift digitaliseren en publiceren op haar website.

Sarijs-handschrift

Het getijdenboek is waarschijnlijk een coproductie tussen Antonis Rogiersz. uten Broec, die ook wel de Boston-meester wordt genoemd, en de broeders van het Fraterhuis in Zwolle. Zwolle gold in het midden van de vijftiende eeuw als boekproductiecentrum. Het Fraterhuis leverde op bestelling verluchte religieuze handschriften die tot de top van de boekproductie in de Noordelijke Nederlanden behoorden. Verlucht betekent met de hand geïllustreerd.
Van der Vlist kijkt ernaar uit het werk nader te bestuderen: "We weten bijvoorbeeld niet of het werk door de fraters zelf is vervaardigd of door scholieren van de Latijnse school. Wat we al wel weten, is dat het hier gaat om een zogenaamd Sarijs-handschrift."

Fout

Die naam is ontleend aan een fout die in de heiligenkalender van sommige van deze handschriften is gemaakt op de datum 19 januari. De heilige Marijs, oftewel Marius, is daar als Sarijs geschreven. "Deze fout is keer op keer overgenomen door Zwolse kopiisten en daarmee een uniek kenmerk van een Zwols handschrift."
Er zijn ruim zeventig Sarijs-handschriften bekend. De KB heeft er zeven in haar collectie.
Handschriften met miniaturen van ‘de Boston-meester’ zijn veel schaarser. Van de circa 25 boeken met werk van deze meesterillustrator die bewaard zijn gebleven, heeft de KB er twee in de collectie. Drie andere handschriften in de KB-collectie bevatten miniaturen die door het werk van de Boston-meester zijn geïnspireerd.

Heb je een nieuwstip of nieuwe informatie? Tip de redactie via WhatsApp of via de mail.