Nieuws

Joodse Gemeente ziet antisemitisme toenemen door oorlog in Israël: "Ik wil niet schuilen"

Bert Oude Engberink, voorzitter van de LJG Twente
Bert Oude Engberink, voorzitter van de LJG Twente
'Rotjood, zionist, babymoordenaar.' Het is slechts een aantal voorbeelden van beledigingen die Bert Oude Engberink, voorzitter van de Liberaal Joodse Gemeente (LJG) Twente, de afgelopen weken naar zijn hoofd kreeg geslingerd. Door het conflict tussen Israël en Hamas laait het antisemitisme in Nederland opnieuw op, merkt hij.
De synagoge in Haaksbergen, waar Oude Engberink leiding aan geeft, wordt beveiligd. Sommige leden van de Joodse gemeente gaan uit angst niet meer naar de dienst. Hijzelf geeft daar niet aan toe: "Ik leef in een vrij land, met burgerrechten voor iedereen. Ik wil me niet verstoppen."

Geen onderwerp voor kinderen

In het dagelijks leven is Oude Engberink leraar op een basisschool in Twente. Hier is hij veel te vinden, zo ook deze dag. De voorzitter van de LJG Twente zit aan een lange, zwarte tafel op het kantoor van de schooldirecteur. Op straat speelt zich een onschuldig tafereel af. Een groep schoolkinderen loopt in één lange rij achter de juf aan, sommigen hand in hand.
Wat hun leraar de afgelopen tijd allemaal is overkomen, daar zijn ze zich nauwelijks van bewust, vertelt Oude Engberink. "Het is geen geheim dat ik joods ben, maar de oorlog tussen Israël en Hamas en het antisemitisme zijn geen onderwerp voor de kinderen. Ze zijn meer bezig met natuur en klimaat", vertelt hij met een glimlach.

Zwaar op zijn gemoed

De voorzitter van de LJG Twente praat aandachtig en rustig. Ondanks de ernst van de situatie, schiet hij soms zelfs even in de lach. Toch wordt duidelijk dat de afgelopen weken hem zwaar op zijn gemoed werken. De cijfers over het aantal meldingen van antisemitische incidenten in Nederland liegen er niet om. In oktober steeg het percentage met 818 procent vergeleken met het gemiddeld aantal meldingen van de afgelopen drie jaren.
De cijfers komen van het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI), dat een meldpunt antisemitische incidenten heeft. Oude Engberink kijkt niet op van die zeer forse stijging. Zelf was hij na het oplaaien van het conflict begin oktober ook meerdere keren doelwit van beledigingen en bedreigingen.
De synagoge in Haaksbergen tijdens een dienst
De synagoge in Haaksbergen tijdens een dienst © Bert Oude Engberink

Dreigementen via telefoon

Dit gebeurde vooral via de telefoon. "Ik ben een aantal keren gebeld en beledigd. 'Rotjoden, zionisten, babymoordenaars', dat waren dingen die tegen me werden gezegd. Bij sommige mensen kon ik horen dat zij een bepaalde achtergrond hadden, maar ik ben ook door autochtone Nederlanders gebeld."
Oude Engberink liet zich hierdoor niet bang maken. Hij probeerde telkens zo kalm mogelijk te blijven en om in gesprek te gaan met de personen aan de andere kant van de lijn. "Waarom zegt u dat nou?", vroeg ik bijvoorbeeld aan een man die belde. "We kennen elkaar niet, u heeft uw naam niet eens gezegd en u begint tegen mij te schelden. Toen zei hij dat hij zich broeders voelt met de Palestijnen. 'Maar ik woon toch niet in Israël?', zei ik vervolgens. 'Ik sta daar niet met raketten te schieten. Volgens mij moet u de Israëlische ambassade bellen.' Plotseling was het gesprek afgelopen."
Blijf wie je bent, geef niet toe aan die druk
Bert Oude Engberink, voorzitter LJG Twente

'Dienst niet digitaal'

Ook als bestuurder van de LJG Twente heeft Oude Engberink spannende weken achter de rug. Hij geeft sinds 2012 leiding aan de liberaal Joodse gemeente in Haaksbergen. Daarnaast is hij voorganger in de synagoge in Weesp. Beide synagogen worden al jarenlang beveiligd. Toch zijn sommige mensen nu zo angstig, dat zij niet meer naar de dienst gaan.
"Wij hebben erover nagedacht om de dienst ook digitaal aan te bieden. Dat gaan we niet doen. Wij willen niet dat mensen stiekem thuis gaan zitten, met de gordijnen dicht. Ik ga mensen niet dwingen om naar de synagoge te komen, maar ik zeg wel tegen ze: 'Je sluit je nu af en je mist de dingen die leuk zijn. Blijf wie je bent, geef niet toe aan die druk'."
Oude Engberink houdt zelf voet bij stuk. Ondanks de bedreigingen en beledigingen aan zijn adres, kiest hij ervoor zich niet te verstoppen. "Ik ben niet echt als jood herkenbaar, loop niet in de traditionele joodse kleding", zegt hij, gebarend naar zijn eigen kleren. "Maar als mensen mij vragen of ik joods ben, dan zeg ik 'ja'. Ook tegen wildvreemden. Ik wil niet schuilen. Mijn moeder zat ondergedoken, veel van mijn familie is vermoord. Ikzelf leef in een vrij land, met burgerrechten voor iedereen. Ik ben te trots om ervoor weg te duiken."

'Wij zijn strijdbaar'

Hans Wallage, antisemitisme-onderzoeker bij het CIDI, juicht deze houding toe. "Dit is een heel sterk bericht: 'Wij zij hier, wij zijn strijdbaar'." Zijn werkgever onderhoudt een meldpunt voor antisemitische incidenten. Wanneer joden openlijk gediscrimineerd of aangevallen worden, helpt het CIDI hen met het doen van aangifte. Het CIDI heeft er nu de handen vol aan, weet Wallage.
In zijn functie ziet hij berichten van scheldpartijen. "Kankerjoden en vieze joden", somt hij een aantal voorbeeld op. Wallage weet ook van bedreigingen en zelfs poederbrieven. En toch schrikt hij als hij hoort welke opmerkingen Oude Engberink moest aanhoren. "Bizar!", roept hij verontwaardigd. "Het is van de zotte dat een joods persoon in Haaksbergen wordt gebeld en hem wordt verweten wat in Gaza gebeurt. Waar is zo iemand mee bezig? Ik snap dit echt niet."
Het is heel erg belangrijk om in kaart te brengen wat er specifiek in Overijssel speelt
Hans Wallage, antisemitisme-onderzoeker CIDI

Educatie

De antisemitisme-onderzoeker roept op om soortgelijke incidenten direct bij het CIDI te melden. "Het is heel erg belangrijk om in kaart te brengen wat er specifiek in Overijssel speelt. Als dit niet gebeurt, is het heel erg moeilijk om een beleid voor antisemitismebestrijding te ontwikkelen. Provincies en gemeentes hebben allebei een eigen taak hierin."
Wat provincies en gemeenten moeten doen om antisemitisme te bestrijden? Over die vraag hoeft Wallage niet na te denken. "Denk bijvoorbeeld aan workshops en educatie. Wat is het jodendom, wat is antisemitisme? Organiseer vanuit de gemeente een reis naar een herdenkingsplaats. Vertel wat er in het verleden allemaal is gebeurd en vertel over de joodse geschiedenis. Het jodendom is vanaf de zeventiende eeuw onderdeel van de Nederlandse identiteit. Het is belangrijk om dat te vertellen, ook aan de jeugd."

Heb je een nieuwstip of nieuwe informatie? Tip de redactie via WhatsApp of via de mail.