Nieuws

Etty Hillesum's boodschap van hoop en liefde is tachtig jaar na haar overlijden nog altijd relevant

Etty Hillesum
Etty Hillesum © Onbekend / Publiek Domein Wikipedia (bewerking RTV Oost)
Hoop houden en liefde tonen in plaats van haat. Het gedachtengoed van de Joodse Etty Hillesum, die een deel van haar jeugd in Deventer doorbracht, is in al haar dagboeken en brieven terug te vinden. Tachtig jaar na haar overlijden in concentratiekamp Auschwitz, op 30 november 1943, is dat gedachtengoed nog steeds relevant. Mensen zoeken in deze onrustige en soms angstige tijden een houvast. "Haar boodschap biedt mensen nog steeds hoop en troost."
Frits Grimmelikhuizen en Manja Pach zijn de oprichters van het Etty Hillesum Centrum in Deventer. Jaarlijks staan ze op 30 november stil bij de sterfdag van de Joodse vrouw. "We gaan bloemen kopen en leggen dat bij het monument in Deventer", vertelt Grimmelikhuizen. "En er zijn altijd ook andere mensen die dat ook doen. In Frankrijk is er zelfs een speciale vereniging van vrienden van Etty zeg maar, die houden rond haar sterfdag een congres", om aan te geven dat Hillesum niet alleen in Nederland van belang is.
Een ding is wel zeker, men moet de voorraad liefde op deze aarde helpen vergroten. Ieder beetje haat maakt de wereld onherbergzamer en onbewoonbaarder dan zij al is.
Etty Hillesum, 4 juli 1942
Vooral haar boodschap van hoop en liefde, de rode draad in de dagboeken, zijn belangrijk voor heel veel mensen. "In heel veel dagboeken heeft ze het over haat die er toen was en altijd is geweest. Haat is nooit de oplossing, je moet vanuit liefde acteren. Ook in donkere tijden is het belangrijk om goede gedachten onder woorden te brengen", zegt Grimmelikhuizen.
Hij noemt als voorbeeld hoe Hillesum naar de Duitse bezetter keek. "Ook al is er nog maar één goede Duitser, dan moet je niet gemakshalve alle Duitsers over één kam scheren. Zo zag ze dat echt."
Etty woont in haar jeugd jarenlang met haar familie in Deventer. Tijdens haar studie verhuist ze naar Amsterdam, waar ze tijdens het begin van de oorlog ook woont. Ze begint in maart 1941 als therapie een dagboek te schrijven, waarin ze haar gevoelens, alledaagse ervaringen en gedachten beschrijft. Later gaan de oorlog en de Jodenvervolging een steeds grotere rol spelen. In september 1943 wordt ze samen met haar familie naar Auschwitz gedeporteerd, waar ze op 30 november dat jaar op 29-jarige leeftijd sterft. Haar dagboeken worden, na eerdere mislukte pogingen, begin jaren '80 uitgegeven. Het dagboek blijkt een succes en is in veel talen vertaald.
Dat betekent niet dat ellende en tegenspoed zomaar geaccepteerd moet worden. "Ze zei: je moet de omstandigheden aanvaarden, maar je moet je wel inzetten om het te verbeteren." Die denkwijze is nu misschien relevanter dan ooit, met het conflict in Israël en de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen vers op het netvlies. Het veroorzaak onrust en vaak ook angst bij veel mensen. De woorden van Etty kunnen dan een houvast bieden.

Vredesproject in Israël

"In Israël zijn twee vrouwen al langer bezig met een project rond Etty", vertelt Manja Pach. "Een Joodse vrouw en een Palestijnse vrouw. Ze hebben honderd citaten van Etty in het Engels, Hebreeuws en Arabisch op briefkaarten gezet. Citaten die vandaag de dag nog steeds relevant zijn. Een heel succesvol project." Het Etty Hillesum Centrum in Deventer heeft het project ook opgepakt en geeft de kaarten in het Nederlands en Engels uit.
Bloemen op het monument voor Etty Hillesum in Deventer
Bloemen op het monument voor Etty Hillesum in Deventer © Manja Pach
Hoop houden, positief blijven, het is gemakkelijker gezegd dan gedaan in moeilijke tijden. "Maar het gebeurt wel. En soms verrast het me dat Etty nog steeds mensen troost biedt", zegt Pach. "Dat een jonge vrouw tijdens bezetting en bedreiging toch in staat was zulke hoopgevende teksten te schrijven."
Het TV Oost-programma Het Oversticht zond in 2003 een aflevering over Etty Hillesum uit:
Aflevering van het TV Oost-programma Oversticht over Etty Hillesum uit 2003

Heb je een nieuwstip of nieuwe informatie? Tip de redactie via WhatsApp of via de mail.