Nieuws

Enschede gooit kont tegen de krib: Rijk moet bezuiniging 3 miljard euro terugdraaien of zelf aan de bak

Gemeenten krijgen steeds meer taken, zoals jeugdzorg, maar niet de knaken
Gemeenten krijgen steeds meer taken, zoals jeugdzorg, maar niet de knaken © ANP
Jeugdzorg en de zorg aan langdurig zieken en ouderen. Drie voorbeelden van taken die gemeenten in de schoot geworpen kregen van het Rijk. Sindsdien woedt er een 'oeverloze strijd over geld' en nu dreigt er ook nog eens een extra Rijksbezuiniging van drie miljard euro. Veel taken voor te weinig knaken, stelt de gemeente Enschede. Die eist dat de bezuiniging wordt teruggedraaid. Gebeurt dat niet dan moet het Rijk taken terugnemen, stelt de gemeente Enschede die steun krijgt van alle andere gemeenten in Overijssel.
Zestig tot zeventig procent van de inkomsten van gemeenten komt uit het Gemeentefonds. Die pot wordt gevuld door het Rijk en met dat geld kunnen gemeenten voorzieningen overeind houden en bijvoorbeeld wegen onderhouden. Maar Den Haag stort vanaf 2026 minder geld in dat fonds.
Gemeenten hebben vanaf dat jaar drie miljard euro minder te verdelen en dreigen in een financiële afgrond te vallen. Om die reden wordt 2026 door gemeenten dan ook het 'ravijnjaar' genoemd. Voor Enschede is de maat vol. Die gemeente slaat flink met de vuist op tafel.

Noodgedwongen bezuinigen

Die bezuiniging valt Enschede, net als veel andere gemeenten, namelijk rauw op het dak. Want dat betekent dat er noodgedwongen bezuinigd moet worden op op schoolgebouwen, bibliotheken, buurthuizen en zwembaden.
Ook moeten subsidies voor bijvoorbeeld sportverenigingen en theaters worden teruggeschroefd. Ook wordt gevreesd dat hierdoor zaken als jeugdzorg, zorg voor langdurig zieken en woningbouw bijvoorbeeld in de knel komen.
Enschede stelt dat het Rijk 'gemeenten een zeer ingrijpende en zichtbare bezuinigingsoperatie oplegt' door drie miljard minder in het Gemeentefonds te stoppen. "Dit zal substantiële gevolgen hebben voor de aanpak van grote maatschappelijke opgaven als woningbouw, klimaat, energietransitie, criminaliteit en (jeugd)zorg."

'Oeverloze strijd stoppen'

Dat moet stoppen, stelt de gemeente die morgen het bestuur van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten met een motie oproept om 'samen met de nieuwe regering werk te maken van het herstel van de financiële verhouding'. "Dit zodat de oeverloze strijd over geld kan stoppen en we aan de slag kunnen met de grote maatschappelijke opgaven waar we gezamenlijk voor staan."
Met andere woorden: Enschede wil dat de bezuiniging van drie miljard euro op het gemeentefonds wordt teruggedraaid.

Taken terug naar Rijk

Enschede zet die eis kracht bij met een stevig dreigement richting het nieuwe kabinet. Gaat er geen streep door de bezuiniging, zo staat er in de motie van die gemeente, dan worden er zogeheten 'teruggeefgesprekken' gestart. "Waarbij een nader te bepalen takenpakket dat gemeenten in medebewind voor het Rijk uitvoert wordt teruggegeven aan het Rijk."
Luister vriend, als je niet met meer geld komt, neem dan de taken terug
Sander Schelberg, voorzitter VNG afdeling Overijssel
Oftewel: draai de aangekondigde bezuiniging terug of gemeenten geven zaken als (jeugd)zorg en ruimtelijke ordening terug aan de landelijke overheid. Het is mooi geweest, lijkt Enschede daarmee te zeggen in de motie die morgen wordt behandeld tijdens de algemene ledenvergadering van de VNG. Het bestuur van die koepelorganisatie laat weten zich achter de oproep van Enschede te scharen.

Teruggeven of stoppen

"We willen dat de kortingen op het Gemeentefonds worden teruggedraaid", schrijft het VNG-bestuur in een toelichting op dat advies. "Als dat niet of onvoldoende gebeurt, is de consequentie dat we niet al onze bestaande taken kunnen uitvoeren. In welke vorm we daar afspraken over maken met het nieuwe kabinet hoeft wat het bestuur betreft niet nu al vastgelegd te worden, maar het teruggeven (of niet meer uitvoeren) van taken kan een invulling zijn."
'Geen taken zonder knaken'
Sander Schelberg, burgemeester van Hengelo en voorzitter van de VNG afdeling Overijssel, stelt dat Enschede een stevig signaal afgeeft met de motie die breed wordt gesteund. Alle Overijsselse gemeenten scharen zich achter Enschede. Ook Groningen en Haarlemmermeer ondersteunen de motie die ook de sympathie van het landelijke VNG-bestuur krijgt, weet Schelberg "Het Rijk heeft veel taken bij gemeenten neergelegd en ondertussen bezuinigingen doorgevoerd. Dat maakt het er allemaal niet makkelijker op."

Als de motie morgen wordt aangenomen, zetten de Nederlandse gemeenten het Rijk min of meer het mes op de keel. "Dan zeggen we eigenlijk: 'Luister vriend, als je niet met meer geld komt, neem dan de taken terug'", vertaalt Schelberg de motie. "Geen taken zonder knaken. Weet: we doen het graag, maar niet voor niets."

Heb je een nieuwstip of nieuwe informatie? Tip de redactie via WhatsApp of via de mail.