Nieuws

20 jaar na sluiting Luchtmachtbasis Twenthe blijft geloof: "Commerciële luchthaven had succes kunnen worden"

Oud-burgemeester van Enschede, Peter den Oudsten, met links de start- en landingsbaan
Oud-burgemeester van Enschede, Peter den Oudsten, met links de start- en landingsbaan © ANP/beeldbewerking RTV Oost
Het was als donderslag bij heldere hemel, toen exact twintig jaar geleden de militaire Luchtmachtbasis Twenthe te horen kreeg dat de deuren moesten sluiten. Met betrokkenen blikt RTV Oost terug op de sluiting en de verwoede pogingen daarna om het vliegveld weer te heropenen voor vakantievluchten. En wat gebeurt er nu op het terrein? "Ik denk dat een commerciële luchthaven wél succesvol was geworden."
Toenmalig minister Henk Kamp is eregast, als in de zomer van 2003 op Luchtmachtbasis Twenthe een vliegshow wordt gehouden. Maar daags na het evenement maakt de minister bekend dat de vliegbasis de deuren moet sluiten, want Defensie moet flink bezuinigen. Het definitieve einde van de luchtmachtbasis in Twente volgt eind 2007. "Dit doet heel veel. Als je een basis moet sluiten, maar ook als rasechte Tukker, doet het heel veel pijn", zegt een van de medewerkers voor de camera van RTV Oost.
Met het sluiten van de luchtmachtbasis in 2007, stoppen ook de vakantievluchten vanaf Twente. In de jaren daarna worden er verwoede pogingen gedaan om het vliegveld weer te heropenen voor vakantievluchten. Uiteindelijk schiet miljardair Dik Wessels uit Rijssen te hulp met een miljoeneninvestering.
Je zag het maatschappelijk draagvlak afbrokkelen
Oud-burgemeester Peter den Oudsten

Draagvlak brokkelt af

Vanuit Overijssel het vliegtuig pakken naar een zonnige vakantiebestemming: het is in 2013 bijna rond. Maar een discussie met Brussel over staatssteun en nieuwe gemeenteraadsverkiezingen in Enschede, waarbij D66 als anti-luchthavenpartij een van de grootste wordt, maken abrupt een einde aan het jarenlange werk van oud-burgemeester Peter den Oudsten van Enschede. Hij trekt in mei 2014 de stekker uit de plannen.
"Je zag het maatschappelijk draagvlak afbrokkelen", blikt Den Oudsten nu terug. "Het politieke klimaat was ineens totaal veranderd en we raakten met Brussel verzuild in een discussie over staatssteun. Ook trok Oldenzaal de steun in. We kregen ineens zoveel tegenwind. Ik kon toen niet anders dan zelf de stekker uit het project trekken. Dat vond ik toen enorm jammer, want we waren heel dichtbij."
Een terugblik op 20 jaar na sluiting Luchtmachtbasis Twenthe:
In maart 2017 wordt het voormalige luchtmachtbasisterrein heropend voor zakenvliegtuigen en de vliegclub. Het terrein is sindsdien opgesplitst in drie delen: het terrein rond de start- en landingsbaan, het zuidelijke deel met natuur, dat is opengesteld voor publiek, en het gebied aan de rechterzijde, dat is nu een evenementenlocatie.
Zo worden in hangar 11, die onderdeel is van de evenementenlocatie, geregeld theatervoorstellingen en andere festivals gehouden. En de oude vertrek- en aankomsthal staat er nog steeds. "De bagageband werkt nog", zegt Marten Foppen van de evenementenlocatie. Hij heeft plannen om het ooit zo iconische gebouw nieuw leven in te blazen. "We willen er horeca vestigen, maar zitten nog met vergunningen."

Vliegtuigen ontmantelen

Op het luchthaventerrein zelf zitten veel bedrijven. Zoals de Safety Campus, waar de hulpdiensten calamiteiten oefenen. En in de shelters waar vroeger F16’s stonden, zijn nu veel bedrijven gevestigd. Verderop op het luchthaventerrein worden oude vliegtuigen ontmanteld door het bedrijf AELS. En op de plek waar vroeger legerofficieren overnachtten, wordt nu een compleet nieuwe wijk gebouwd: in 't Vaneker in Enschede verrijzen vooral luxere huizen aan de horizon.
Ontwikkeling volop zou je zeggen, maar Twente Airport worstelde de afgelopen jaren met de eigen toekomstplannen. De luchthaven lag in de clinch met de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), over het parkeren van zes grote Boeings 747. Twente Airport bleek helemaal niet de juiste papieren te hebben om dit soort grote toestellen weer te mogen laten opstijgen.
De luchthaven moet eerst de start- en landingsbaan aanpassen, door het aanleggen van draaipaden voor vliegtuigen. Maar het aanleggen van die draaipaden kost miljoenen euro’s - en de vraag is of dat geld ooit terugverdiend wordt. "De verwachting dat dat niet uit kan en dat we dus geen draaipaden gaan uitleggen", zegt Jan Schuring, directeur van Twente Airport. "Je gaat hier dus ook geen heel grote toestellen meer zien voor het parkeren. Wel voor ontmanteling, maar niet voor het parkeren."
Twente Airport maakt bovendien al jaren verlies, variërend van ruim een ton tot meer dan een miljoen euro in 2020:
Jaarcijfers Twente Airport
Jaarcijfers Twente Airport © RTV Oost
Dit jaar werden meerdere pogingen gedaan om Twente Airport alsnog te heropenen voor vakantievluchten. Zo riep Kamerlid Daniel Koerhuis namens de VVD op tot heropening en kwam er op verzoek van de Enschedese gemeenteraad een haalbaarheidsonderzoek. De harde conclusie: vakantievluchten vanaf Twente kosten veel meer geld dan ze opleveren en de verwachting is dat de luchthaven nooit winstgevend wordt.

Wel een succes

Oud-burgemeester Den Oudsten denkt, terugblikkend, dat Twente Airport wel degelijk een succes had kunnen worden. "Er lag een gloednieuwe start- en landingsbaan van zo'n drie kilometer. Heropening was belangrijk voor de economische ontwikkeling van Twente. Het zou duizenden mensen naar de regio trekken. Bovendien zie je dat Schiphol nog steeds worstelt met het aantal vluchten. Lelystad komt niet van de grond en je ziet ook dat Schiphol nu op een andere manier naar regionale luchthavens kijkt."
Of het heropenen van Twente Airport anno 2023 kansrijk zou zijn, laat Den Oudsten in het midden. Wel wijst hij op nieuwe thema's die tegenwoordig spelen, zoals het klimaat en vliegschaamte. En andere regionale luchthavens, zoals die in Groningen en Maastricht, die nog altijd verlies draaien? "Je ziet dat een regionale overheid vaak bereid is om die kosten te betalen, omdat een vliegveld ook veel economische activiteit genereert."
2014: Peter den Oudsten en Dick Wessels ondertekenen miljoeneninvestering in Twente Airport
2014: Peter den Oudsten en Dick Wessels ondertekenen miljoeneninvestering in Twente Airport © ANP

Duurzame luchtvaart

Twente Airport wil zich nu vooral ontwikkelen als testluchthaven, als "kraamkamer voor de duurzame luchtvaart". "We hebben hier geen commercieel verkeer waarmee je naar Mallorca kunt vliegen", zegt luchthavendirecteur Schuring. "Maar dat biedt wel uitstekende kansen om de luchthaven te verhuren aan partijen die aan het innoveren zijn."
De luchthaven sloot dit jaar met meerdere bedrijven contracten, die elektrisch willen gaan vliegen vanaf Twente. Zo wil een van de start-ups vanaf 2027 starten met elektrische vluchten. Het moet dan mogelijk zijn om vanaf Twente naar Berlijn, Londen of Parijs te vliegen. "Zeker het elektrische vliegen biedt enorm veel kansen voor de komende jaren", zegt Schuring.
Peter den Oudsten vertrok in 2015 als burgemeester van Enschede, om aan de slag te gaan in Groningen. ""Ik zie op dit moment ook wel een mooie ontwikkeling op het luchthaventerrein. En het is ook een fact of life dat dingen soms zo lopen", zegt hij over het afblazen van de luchthavenplannen in Twente.

Heb je een nieuwstip of nieuwe informatie? Tip de redactie via WhatsApp of via de mail.