Nieuws

Muskus- en beverratten opsporen met DNA? Waterschap Drents Overijsselse Delta heeft de provinciale primeur

Muskusrattenvanger Maik Kutterink bestuurd de eDNA-onderzoeksboot van Waterschap Drents Overijsselse Delta
Muskusrattenvanger Maik Kutterink bestuurd de eDNA-onderzoeksboot van Waterschap Drents Overijsselse Delta © RTV Oost, Marielle Beumer
Waterschap Drents Overijsselse Delta zet een nieuwe techniek in om muskus- en beverratten op te sporen. Een noviteit in de bestrijding van de dieren die met het graven van holen schade aan dijken veroorzaken. De nieuwe opsporingsmethode maakt gebruik van environmental DNA (eDNA), sporen die in het laboratorium uit watermonsters gefilterd kunnen worden.
"Het is een nieuwe, praktische zoekmethode om gebieden die nagenoeg muskus- en beverrat vrij zijn snel te kunnen monitoren", zegt Johan Goos teamleider van de muskus- en beverrat bestrijdingsdienst van het waterschap. "Normaal gesproken lopen onze mensen vele kilometers langs de oevers van de dijken op zoek naar sporen en beschadigingen die wijzen op de aanwezigheid van de schadelijke dieren. Maar met de eDNA methode kunnen we nu veel sneller werken en controleren of het gebied schoon is."
Om de dieren op te sporen is slechts één medewerker van het waterschap en een klein bootje met apparatuur nodig. Vandaag mag muskusrattenvanger Maik Kutterink de onderzoeksboot besturen. Hij is blij met de nieuwe methode. Het scheelt voor hem en de andere bestrijders een hoop sjouw en speurwerk. Terwijl hij met de boot het Overijssels kanaal opvaart, legt hij uit hoe het eDNA onderzoek werkt.
Waterschap Drents Overijsselse Delta gebruikt E-DNA onderzoek in de strijd tegen de schadelijke muskus- en beverratten

DNA-samples

"Kijk de sampler staat al aan", zegt hij wijzend op een klein vierkant digitaal apparaat met groen display. "En de daaraan gekoppelde opzuigslang naast de boot is al helemaal onderwater en zal gedurende het traject van vijf kilometer om de 25 meter een paar druppels water naar binnen zuigen. Dat komt dan terecht in een fles die via een app is gekoppeld aan dit traject van het Overijsselse Kanaal. Als het water in het laboratorium onderzocht is dan kunnen we straks in die app zien of er op deze locatie ook muskus- of beverratten actief zijn", zegt Maik, die uiterst behendig met de kleine boot langs de oevers van het kanaal vaart.
Als er DNA materiaal is gevonden en het blijkt dat er muskus- of beverratten aanwezig zijn dan komen de bestrijders in actie om de dieren te vangen. En als blijkt dat er geen DNA-sporen in het water zitten dan gaan de ongedierte bestrijders aan de slag in een gebied waar ze nog wel zitten. Zoals in de veengebieden van het waterschap, want daar zitten er volgens Maik nog meer dan genoeg. De eDNA methode maakt het werk op die manier een stuk efficiënter.
"Het mooie van deze techniek is dat we op deze manier snel grotere gebieden kunnen controleren en vervolgens heel gericht actie kunnen ondernemen als het nodig is", zegt Goos. Het is volgens hem de techniek voor de toekomst van de muskus- en beverrattenbestrijding. Zeker nu er steeds meer gebieden zijn waar de dieren nagenoeg verdwenen zijn.

Muskusratten populatie geslonken

Een voorbeeld daarvan is het Overijssels kanaal, dat nagenoeg schoon is. "De vangers die hier actief zijn, hebben al een jaar helemaal niets meer gevangen en dat maakt dat we de eDNA methode hier kunnen inzetten", zegt Kutterink. "Want het werkt alleen in gebieden waar nog maar weinig muskus- en beverratten rondzwemmen", vult zijn teamchef aan. "Als je de methode namelijk inzet in gebieden waar de dieren wel voorkomen weet je zeker dat je DNA-sporen aantreft. Dus daar heb je dan niks aan."
De laatste jaren gaat het sowieso heel erg goed met de muskusratten bestrijding in Overijssel. "Beverratten vangen we nog maar amper en de vangst van muskusratten is gedaald van zo'n achttienduizend een paar jaar geleden, naar slechts elfhonderd vorig jaar. Het heeft zich inmiddels vertaald in een flinke afname van het aantal beschikbare FTE's voor de rattenbestrijding. "Door de forse daling van de populatie doen we het bestrijdingswerk inmiddels met vijftien man minder", zegt Goos.
De eDNA sample apparatuur
De eDNA sample apparatuur © Marielle Beumer, RTV Oost

Bever in opkomst

Dat betekent niet dat er geen werk meer is voor de muskusrattenvangers. Mede dankzij de nieuwe eDNA methode kan bijvoorbeeld ook de aanwezigheid van de beschermde bever in de gebieden van het waterschap beter gemonitord worden. "En daar krijgen we de komende jaren nog wel flink wat werk mee", zegt Johan Goos. "De bever is weliswaar een beschermde diersoort, maar ook een dier dat hele grote gaten in de dijk kan maken als we hem z'n gang laten gaan", zegt hij enigszins bezorgd. "In ons gebied zitten op dit moment al zo'n honderd bevers. En ze krijgen eens per twee jaar jongen, dus die populatie gaat nog wel flink toenemen en verdient de komende tijd onze volle aandacht."
Op de vraag of de bever daardoor op termijn misschien ook z'n beschermde status zal kwijt raken, blijft de teamchef van de ongediertebestrijding van het waterschap vooralsnog op de vlakte. "Dat is hier in Overijssel op dit moment (nog) niet aan de orde", zegt hij.

Heb je een nieuwstip of nieuwe informatie? Tip de redactie via WhatsApp of via de mail.