Weblog: Een rebelse dame die van flipperen houdt

Ze is een rebelse dame, de in 1939 geboren Jacqueline de Jong. Met alle respect en het is zoals het is. Haar geboortewieg stond in Enschede en ze woonde in haar jeugd in Hengelo in het witte huis aan de Enschedesestraat. Nu heeft ze een grote overzichtsexpositie, een retrospective, zoals ze zelf zegt, in het Stedelijk Museum in Amsterdam.

Daar waar ze ruim tien jaar werkte. Pinball Wizzard heet het. En vanaf het moment dat ik haar ontmoet vind ik de titel geweldig van toepassing op haar, Madame De Jong.

Haar ouders, Hans en Alice de Jong, waren fervent kunstliefhebbers en verzamelaars, de middelen waren er. Hans de Jong bezat de nylonkousenfabriek Jovanda. De oorlog kwam snel nadat Jacqueline geboren was. Hans en Alice de Jong doken onder op verschillende adressen. En in 1942 besloot Alice, die een Zwitsers paspoort had met haar dochtertje naar Zwitserland te vluchten. Dat deed ze met de Joodse kunstschilder Max van Dam, die de familie de Jong inmiddels goed kende en met wie ze in Blaricum ondergedoken zat. Vlakbij de Zwitserse grens, in de Franse Alpen werden ze opgepakt. De Sicherheidsdienst liet peuter Jacqueline en haar moeder Alice uiteindelijk gaan. Max van Dam overleefde kamp Sobibor niet.

Geheel vervreemd van haar geboortegrond kwam Jacqueline op haar achtste weer in Hengelo wonen. "Ik sprak geen woord Nederlands. "Op school vonden ze haar vreemd en werd ze 'Papoea' genoemd. Jacqueline had geen idee en zocht het op. Toen schilderde ze zichzelf. Het schilderijtje hangt op de tentoonstelling omdat haar moeder het bewaarde. Evenals twee werkjes waar ze zichzelf schilderend tekende.  Dat ze later kunstenares zou worden, lag absoluut niet in de lijn van haar ambities.  Ze ontmoette er wel heel veel. Kunstenaars. Haar ouders bleven verzamelen en hun huis was een komen en gaan van kunstenaars. Sommigen, zoals Theo Wolvecamp woonde zelfs een tijdje bij heb. Ook ontmoette ze andere Cobrakunstenaars: Asger Jorn, Constant, Karel Appel en dichter Bert Schierbeek. Daar zat de kleine Jacqueline tussen, die al jong vastbesloten was haar eigen weg te vinden. 

Een rebelse dame achter de flipperkast (Foto: RTV Oost)
Een rebelse dame achter de flipperkast (Foto: RTV Oost)

Na Parijs en Londen geprobeerd te hebben solliciteerde Jacqueline bij het Stedelijk Museum in Amsterdam van directeur Willem Sandberg. Ze werkte er vanaf 1958 ruim tien jaar. Nu hangen de werken die ze zich uit die tijd herinnerde naast haar eigen werk. Duidelijk wordt hoe zij in haar jonge jaren aangeraakt en geïnspireerd is door andere kunstenaars en hoe Jacqueline de Jong in haar werk moeiteloos schakelt tussen onderwerpen en stijlen. En die twee gegevens maakt dat ik de titel van de tentoonstelling zo mooi vind passen: Pinball Wizard...

Had ik al verteld dat Jacqueline de Jong's zevende - nooit uitgegeven - tijdschrift The Situationist Times helemaal over Pinball gaat? En dat Pinball de voorloper is van de flipperkast? En had ik al verteld dat Jacqueline de Jong werkelijk e n o r m van flipperen houdt?

Kijk maar: zondag aanstaande, online en op TV Oost.

Inga Tjapkes

Jacqueline de Jong zie je zondag 19 mei in OverUIT de Kunst op TV Oost om 11.20, 12.20, 14.20, 16.20, 17.20, 18.20 en 19.20 uur. 

Heb je een nieuwstip of nieuwe informatie? Tip de redactie via een WhatsApp-bericht: 06 - 57 03 33 33.

Deel dit artikel: